মহাভাৰতৰ শিক্ষা পৃথিৱীৰ সৰ্ববৃহৎ মহাকাব্য ‘মহাভাৰত’ৰ এক অমূল্য ৰত্ন হ’ল ‘শ্ৰীমদ্ভাগৱত গীতা’। কুৰুক্ষেত্ৰৰ ৰণভূমিত বিষাদগ্ৰস্ত অৰ্জুনক ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণই দিয়া এই জ্ঞানে আজিও আমাৰ আধুনিক জীৱনৰ প্ৰতিটো খোজতে সঠিক পথ দেখুৱাই আহিছে। মহাভাৰতৰ ঘটনাৱলী আৰু গীতাৰ এই দৰ্শন কেৱল ধৰ্মগ্ৰন্থ নহয়, ই হ’ল সফল আৰু অশান্তিহীন জীৱনৰ এক সম্পূৰ্ণ নিৰ্দেশিকা।আজিৰ এই লিখনিত আমি তেনে ১০ টা বিশেষ শিক্ষাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম, যিবোৰ আমাৰ বাস্তৱ জীৱনত, পঢ়া-শুনাত বা কৰ্মক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰাটো অতি প্ৰয়োজন।
১. লক্ষ্যৰ প্ৰতি অবিচলিত একাগ্ৰতা (অৰ্জুনৰ চকু)
দ্ৰোণাচাৰ্যৰ পৰীক্ষাত অৰ্জুনে কেৱল চৰাইটোৰ চকু দেখা পাইছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— যেতিয়া আমি কোনো এটা লক্ষ্য স্থিৰ কৰোঁ, আমাৰ চাৰিওফালে হাজাৰটা বাধা বা আকৰ্ষণ থাকিব পাৰে।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: ধৰক আপুনি এটা চৰকাৰী চাকৰিৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছে। এতিয়া সামাজিক উৎসৱ, ছচিয়েল মিডিয়া বা বন্ধু-বান্ধৱৰ আড্ডা হ’ল সেই ‘গছৰ ডাল-পাত’ যিবোৰে আপোনাক লক্ষ্যৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব বিচাৰে। অৰ্জুনৰ দৰে আপুনিও সেইবোৰক নেওকা দি বা অগ্ৰাহ্য কৰি কেৱল নিজৰ কিতাপ আৰু লক্ষ্যত মনোযোগ দিব লাগিব।
২. সৎ বন্ধুত্ব আৰু সঠিক পথপ্ৰদৰ্শক (ভগৱান কৃষ্ণ আৰু অৰ্জুন)
ভগৱান কৃষ্ণই অৰ্জুনক যুদ্ধৰ ৰণক্ষেত্ৰত কেৱল সাহস দিয়াই নহয়, বৰঞ্চ প্ৰতিটো সংকটত বুদ্ধিৰে সহায় কৰিছিল। এজন ভাল বন্ধুৱে আপোনাক কেতিয়াও আপোনাৰ দুৰ্বলতাক লৈ উপহাস নকৰে, বৰঞ্চ সেই দুৰ্বলতা নেওকি আগবাঢ়িবলৈ শক্তি দিয়ে।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: জীৱনত বন্ধুৰ সংখ্যাতকৈ গুণগত মানত গুৰুত্ব দিয়ক। যিজন বন্ধুৱে আপোনাৰ সপোনক সন্মান কৰে আৰু আপুনি ভুল কৰিলে পোনপটীয়াকৈ আঙুলিয়াই দিয়ে, তেওঁহে প্ৰকৃত বন্ধু। আপোনাৰ জীৱনত এজন কৃষ্ণ থকাটো জৰুৰী।
৩. আধৰুৱা জ্ঞানৰ ভয়াবহতা (অভিমন্যুৰ চক্ৰবেহু)
অভিমন্যু এজন অতি সাহসী বীৰ আছিল, কিন্তু চক্ৰবেহুৰ পৰা ওলাই অহাৰ কৌশল তেওঁৰ হাতত নাছিল। ই আমাক শিকায় যে কেৱল উৎসাহ বা সাহসেৰে সকলো কাম নহয়, তাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ কাৰিকৰী জ্ঞানৰো প্ৰয়োজন।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: যিকোনো নতুন কাম বা ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰাৰ আগতে তাৰ লাভ-লোকচান আৰু শেষ পৰিণতিৰ বিষয়ে ভালদৰে জানি লওক। কেৱল আনক দেখি বা আধা জানি কামত নামিলে আধাতে বিপদত পৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
৪. নীতি আৰু আদৰ্শৰ পথ (কৰ্ণৰ ভুল সিদ্ধান্ত)
কৰ্ণ দানবীৰ আছিল, কিন্তু তেওঁৰ আনুগত্য আছিল অধৰ্মৰ প্ৰতি। তেওঁ জানিছিল যে দুৰ্যোধন ভুল, তথাপিও তেওঁ কৃতজ্ঞতাৰ খাতিৰত ভুলক সমৰ্থন কৰিছিল।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: কেতিয়াবা কাৰোবাৰ উপকাৰ সুঁৱৰি আমি তেওঁৰ ভুল কামবোৰতো লগ দিওঁ। কিন্তু মনত ৰাখিব, ব্যক্তিগত সম্পৰ্কতকৈ ন্যায় আৰু নীতি সদায় ওপৰত। ভুল মানুহক দিয়া সঁহাৰিয়ে আপোনাৰ নিজৰ ব্যক্তিত্ব আৰু ভৱিষ্যত ধ্বংস কৰিব পাৰে।
৫. অহংকাৰ আৰু প্ৰতিশোধৰ বিষ (দুৰ্যোধন আৰু শকুনি)
দুৰ্যোধনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শত্ৰু পাণ্ডৱ নাছিল, আছিল তেওঁৰ নিজৰ অহংকাৰ। আনহাতে শকুনিয়ে কেৱল প্ৰতিশোধৰ বাবে সমগ্ৰ বংশ ধ্বংস কৰি দিলে।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: খং আৰু অহংকাৰ হ’ল এক প্ৰকাৰৰ মানসিক বিষ। ই আমাক সঠিক সিদ্ধান্ত ল’বলৈ নিদিয়ে। জীৱনত কাৰোবাৰ প্ৰতি ঘৃণা পুহি ৰাখিলে সেই ঘৃণাই প্ৰথমতে আপোনাকহে জ্বলাই শেষ কৰিব। গতিকে ক্ষমা কৰিবলৈ আৰু বিনয়ী হ’বলৈ শিকাটো অতি প্ৰয়োজন।
৬. জীৱনটো এটা নিৰন্তৰ শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়া (অৰ্জুনৰ তপস্যা)
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: আপুনি যি কৰ্মক্ষেত্ৰতেই নহওক কিয়, সদায় এজন শিক্ষাৰ্থী হৈ থাকক। নতুন টেকন’লজী, নতুন দক্ষতা বা নতুন ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় সাজু থাকক। যিদিনা আপুনি ভাবিব যে “মই সকলো জানো”, সিদিনাই আপোনাৰ পতন আৰম্ভ হ’ব।
৭. নেতিবাচকতাৰ পৰা দূৰত্ব (কু-সংগৰ প্ৰভাৱ)
শকুনিৰ লগত থকাৰ বাবেই এজন ক্ষমতাশালী ৰজা দুৰ্যোধনৰ পতন হৈছিল। নেতিবাচক মানুহে আপোনাৰ আত্মবিশ্বাস কমাই পেলায় আৰু আপোনাক ভুল পথলৈ লৈ যায়।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: যিবোৰ মানুহে সদায় আনৰ সমালোচনা কৰে বা “এইটো কাম নহ’ব” বুলি আপোনাক হতাশ কৰে, তেওঁলোকৰ পৰা দূৰত্ব বজাই ৰাখক। সদায় তেনে মানুহৰ লগত থাকক যিয়ে আপোনাক উৎসাহিত কৰে।
৮. সমাজত নাৰীৰ স্থান আৰু সন্মান
মহাভাৰতৰ শিক্ষা হ’ল— যি সমাজত মাতৃ বা ভগ্নীক অপমান কৰা হয়, সেই সমাজৰ ধ্বংস নিশ্চিত। দ্ৰৌপদীৰ চকুলোৱেই সমগ্ৰ কুৰুক্ষেত্ৰৰ ধ্বংসৰ কাৰণ আছিল।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: এজন সফল পুৰুষ হ’বলৈ হ’লে নাৰীক মৰ্যাদা দিবলৈ শিকিব লাগিব। সেয়া ঘৰৰ মাক-ভনীয়েই হওক বা কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সহকৰ্মীয়েই হওক, তেওঁলোকৰ সন্মান ৰক্ষা কৰাটোৱেই এজন প্ৰকৃত মানুহৰ চিন।
৯. ধৈৰ্য্য আৰু কঠিন সময়ৰ মুখামুখি (পাণ্ডৱৰ সংগ্ৰাম)
পাণ্ডৱসকলে ৰাজমহলৰ সুখ বিসর্জন দি হাবিয়ে-বননিয়ে ঘূৰি ফুৰিছিল। কিন্তু তেওঁলোকে সেই সময়খিনি বৃথা হ’বলৈ দিয়া নাছিল, তেওঁলোকে নিজৰ শক্তি আৰু মিত্ৰতা গঢ়ি তুলিছিল।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: জীৱনত বেয়া দিন আহিলে ভাগি নপৰিব। সেই সময়খিনিক নিজৰ দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰক। মনত ৰাখিব, ৰাতি যিমানেই অন্ধকাৰ নহওক, সূৰ্য উদয় হ’বই। ধৈৰ্য্যই মানুহক পৰাজয়ৰ পৰা জয়ৰ ফালে লৈ যায়।
১০. নিষ্কাম কৰ্ম:
ফলাফলতকৈ প্ৰক্ৰিয়াত গুৰুত্ব ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষা হ’ল— আপোনাৰ কৰ্তব্য কৰি যাওক, ফলাফলৰ চিন্তা কৰিব নালাগে। যেতিয়া আমি ফলাফলেক লৈ বেছি চিন্তা কৰোঁ, তেতিয়া আমাৰ কামত ভুল হোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়।
কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰিব: আপুনি যেতিয়া কোনো কাম কৰে, সেই কামটো ইমান নিখুঁতকৈ কৰক যাতে ফলাফলটো আপোনা-আপুনি আহে। “মই ইমান পইছা উপাৰ্জন কৰিব লাগে” বুলি ভবাৰ সলনি “মই কামটো কেনেকৈ আটাইতকৈ ভালকৈ কৰিব পাৰোঁ” বুলি ভাবিলেহে প্ৰকৃত সফলতা পোৱা যায়।
লক্ষ্য প্ৰাপ্তিৰ বাবে যুঁজ: বিলাসিতা নে কষ্ট ?
মহাভাৰতৰ যুদ্ধ জিকিবলৈ পাণ্ডৱসকলে ১৩ বছৰ যি যন্ত্ৰণা আৰু কষ্ট সহ্য কৰিছিল, সেই কষ্টই তেওঁলোকক পৰৱৰ্তী সময়ত অপৰাজেয় কৰি তুলিছিল। আপুনিও যদি জীৱনত কিবা এটা হোৱাৰ সপোন দেখিছে, তেন্তে এটা কথা মনত ৰাখিব— সপোন কেৱল শুই শুই দেখা বস্তু নহয়, সপোন হ’ল সেইটোৱেই যিয়ে আপোনাক শুবলৈ নিদিয়ে।
১. নিশাৰ টোপনি ত্যাগ (The Sacrifice of Sleep):
যেতিয়া গোটেই পৃথিৱীয়ে টোপনিৰ কোলাত লালকাল দিয়ে, তেতিয়া এজন সপোন দেখা মানুহে চাকি জ্বলাই কিতাপৰ পাত লুটিয়াই থাকে। এই নিশাৰ নিস্তব্ধতাই আপোনাৰ একাগ্ৰতা বৃদ্ধি কৰে। যদি সফল হ’বলৈ নিশাৰ টোপনি খতি কৰি পঢ়িব লাগে, তেন্তে কুণ্ঠাবোধ নকৰিব। আজিৰ এই উজাগৰী নিশাৰ কষ্টই কাইলৈ আপোনাৰ উজ্জ্বল ভৱিষ্যতৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিব।
২. পুৱা ৪ বজাৰ সংগ্ৰাম (The Morning Grind):
শীত হওক বা বৰষুণ— পুৱা ৪ বজাত বিচনা ত্যাগ কৰি ফিল্ডলৈ দৌৰিবলৈ যোৱাটো হ’ল আপোনাৰ ‘ইচ্ছা শক্তিৰ’ (Will Power) পৰীক্ষা। যেতিয়া আপুনি নিজৰ শৰীৰৰ আৰামক ত্যাগ কৰি কাইলৈৰ যুঁজৰ বাবে সাজু হয়, তেতিয়াই আপুনি আধা যুদ্ধ জিকি পেলায়। আপোনাৰ প্ৰতিটো টোপাল ঘামেই আপোনাৰ লক্ষ্যৰ ওচৰ চপাই লৈ যাব।
৩. হাৰ নমনা মানসিকতা (Never Give Up):
বাধা আহিবই, কেতিয়াবা ভাগৰ লাগিব, কেতিয়াবা মনে ক’ব “আজি নাযাওঁ বা আজি নপঢ়োঁ”— কিন্তু তেনে সময়তে নিজৰ অন্তৰাত্মাক ক’ব লাগিব: “মই কাইলৈৰ বাবে নহয়, মই আজিৰ বাবেহে জীয়াই আছোঁ আৰু আজিয়েই মই মোৰ শ্ৰেষ্ঠটো দিব লাগিব।”
মহাভাৰত কেৱল কেইটামান চৰিত্ৰৰ যুদ্ধৰ কাহিনী নহয়, ই হ’ল আমাৰ অন্তৰত চলি থকা দৈনন্দিন সংগ্ৰামৰ এক প্ৰতিচ্ছবি। আজিৰ পৰা হাজাৰ হাজাৰ বছৰ আগৰ সেই কুৰুক্ষেত্ৰৰ ৰণভূমি আৰু আজিৰ আমাৰ প্ৰতিযোগিতামূলক পৃথিৱীখনৰ মাজত বৰ বিশেষ পাৰ্থক্য নাই। সেইদিনা অৰ্জুনৰ সন্মুখত নিজৰ আপোন মানুহবোৰ বাধা হৈ থিয় দিছিল, আজি আমাৰ সন্মুখত আমাৰ নিজৰ আলস্য, ভয়, আৰু অনিশ্চয়তা বাধা হৈ থিয় দিয়ে।সময় সলনি হৈছে, যুদ্ধৰ ধৰণ সলনি হৈছে, কিন্তু নীতিবোৰ একেই আছে। আপোনাৰ লক্ষ্য যিয়েই নহওক— সেয়া ভাল চাকৰি পোৱাই হওক বা এজন সফল মানুহ হোৱাই হওক— অৰ্জুনৰ দৰে লক্ষ্য স্থিৰ কৰক আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ দৰে কৰ্মত বিশ্বাস ৰাখক। মনত ৰাখিব, যি মানুহে নিজৰ বিলাসিতা ত্যাগ কৰি কঠোৰ পৰিশ্ৰমক সাৱটি ল’ব জানে, তেওঁৰ বাবে কুৰুক্ষেত্ৰৰ বিজয় নিশ্চিত।গতিকে আজিৰ পৰাই নিজৰ লক্ষ্যৰ ফালে এখোজ আগুৱাই যাওক। কোনো বাধাই আপোনাক ৰখাব নোৱাৰে, যদিহে আপোনাৰ মনত অদম্য হেঁপাহ আৰু সঠিক নীতি থাকে।
বিশেষ ঘোষণা (Disclaimer)
শ্ৰীমদ্ভাগৱত গীতাৰ দৰে এখন ‘অমৃত সমান’ মহাগ্ৰন্থৰ গভীৰ যুক্তিবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যাখ্যা কৰাৰ সাধ্য আমাৰ নাই। আমি কেৱল আমাৰ সীমিত জ্ঞান আৰু সাধ্য অনুসৰি এই মহান পুথিভাগৰ পৰা ১০ টা বিশেষ শিক্ষা বিচাৰি উলিয়াই আপোনালোকৰ বাবে আগবঢ়াইছোঁ। আমাৰ বিশ্বাস যে এই বাক্য এজন মানুহৰ জীৱন গঢ়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে।বৰ্তমানৰ ডিজিটেল যুগত আমাৰ যুৱ প্ৰজন্মই ‘Instagram Reels’, ‘YouTube Shorts’ বা ‘Facebook Reels’ চাই নিজৰ মূল্যবান সময় নষ্ট কৰাতকৈ, এনেধৰণৰ বিখ্যাত আৰু জ্ঞানবৰ্ধক পুথিবোৰ দিনটোত অন্তত ২ পৃষ্ঠাকৈ হ’লেও পঢ়াৰ চেষ্টা কৰা উচিত। হয়তো আমাৰ এই লিখনিত ক’ৰবাত বাক্য গাঁথনি বা বানানৰ ভুল থাকিব পাৰে, তাৰ বাবে আমি ক্ষমা বিচাৰিছোঁ। আশা কৰোঁ, এই প্ৰবন্ধটোৰ পৰা আপোনালোকে অলপ হ’লেও শিক্ষা লাভ কৰিছে। যদি আমাৰ এই প্ৰচেষ্টা ভাল পাইছে, তেন্তে তলত এটা Comment কৰি আমাক উৎসাহিত কৰিব। আপোনালোকৰ সঁহাৰিয়ে আমাক সদায় অনুপ্ৰাণিত কৰে। তথাপিও আমি পুনৰ অনুৰোধ জনাওঁ যে, বৰ্তমানৰ এই কঠিন সময়ত নিজৰ জীৱনক সঠিক পথত পৰিচালিত কৰিবলৈ ‘শ্ৰীমদ্ভাগৱত গীতা’ৰ অসমীয়া সংস্কৰণটো দিনটোত অন্ততঃ ১-২ পৃষ্ঠা হ’লেও পঢ়াৰ অভ্যাস কৰক।
ধন্যবাদেৰে
Mysmartstudy Team
জীৱনত সাহস যোগাব পৰা আৰু প্ৰকৃত কাহিনী আমি লিখি উলিয়াইছোঁ। আপোনালোকে তলৰ লিংকটোত গৈ পঢ়িব পাৰে।