অসম অৰ্থনীতিত এক নতুন ধাৰা যোগ কৰা নুমলীগড় জৈৱ শোধনাগাৰ (NRL Bio Refinery) নুমলীগড় জৈৱ শোধনাগাৰ প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে তলত এটা আগবঢ়োৱা হ’ল।
অসমৰ ঔদ্যোগিক মানচিত্ৰত এক ঐতিহাসিক সংযোজন হৈছে অসম বায়’-ইথানল প্ৰাইভেট লিমিটেড হৈছে নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ (NRL) আৰু ফিনলেণ্ডৰ দুখন আগশাৰীৰ কোম্পানী— Chempolis আৰু Fortum-ৰ এক যুটীয়া উদ্যোগ। এই প্ৰকল্পটোৱে অসম তথা ভাৰতৰ সেউজ শক্তি (Green Energy) উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰিছে। এইটো কেৱল এটা উদ্যোগেই নহয়, বৰঞ্চ ই অসমৰ কৃষিভিত্তিক অৰ্থনীতি আৰু পৰিবেশ তন্ত্ৰৰ মাজত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যোগসূত্র। ভাৰত চৰকাৰৰ ‘ইথানল মিশ্ৰিত পেট্ৰ’ল’ (EBP) কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে এই প্ৰকল্পটোৱে দেশৰ শক্তি খণ্ডত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা অনাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।
১. নুমলীগড় জৈৱ শোধনাগাৰ প্ৰকল্পৰ পটভূমি
প্ৰায় ৪,০০০ কোটি টকাৰো অধিক বিনিয়োগেৰে নিৰ্মাণ কৰা এই জৈৱ শোধনাগাৰটো ভাৰতৰ প্ৰথমটো বাঁহৰ পৰা ইথানল উৎপাদন কৰা বাণিজ্যিক প্ৰকল্প। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে জীৱাশ্ম ইন্ধন (Fossil Fuel) ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গমন ৰোধ কৰি জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ মোকাবিলা কৰা।
২. নুমলীগড় জৈৱ শোধনাগাৰত কেঁচামাল হিচাপে বাঁহৰ ব্যৱহাৰ
অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক ‘বাঁহৰ ভাণ্ডাৰ’ বুলি কোৱা হয়। NRL জৈৱ শোধনাগাৰৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় দিশটো হ’ল ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী। এই প্ৰকল্পত বছৰি প্ৰায় ৫ লাখ মেট্ৰিক টন বাঁহৰ প্ৰয়োজন হয়।
- অসমৰ হাবি-বননিৰে পোৱা জাতি বাঁহ, ভলুকা বাঁহ আদিক ইথানললৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়।
- ই স্থানীয় কৃষক আৰু বাঁহ খেতিয়কসকলৰ বাবে উপাৰ্জনৰ এক নিশ্চিত পথ মুকলি কৰিছে।
৩. উৎপাদন ক্ষমতা আৰু উপ-সামগ্ৰী
এই শোধনাগাৰটোৰ বছৰি প্ৰায় ৬ কোটি লিটাৰ (৪৯,০০০ টন) ইথানল উৎপাদন কৰাৰ ক্ষমতা আছে। এই ইথানল পেট্ৰ’লৰ সৈতে মিশ্ৰণ কৰি বাহনৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব। ইয়াৰ উপৰিও এই প্ৰক্ৰিয়াত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-সামগ্ৰী (By-products) উৎপাদিত হয়:
- এচিটিক এচিড: শিল্পক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত হয়।
- ফাৰফিউৰেল (Furfural): বিভিন্ন ৰাসায়নিক উদ্যোগত ইয়াৰ চাহিদা প্ৰচুৰ।
- প্ৰাকৃতিক কয়লা বা লিগনিন: যি শক্তি উৎপাদনত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৪. অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰভাৱ
NRL জৈৱ শোধনাগাৰে অসমৰ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত এক আমূল পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ সক্ষম হৈছে।
- নিযুক্তিৰ সুযোগ: প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষভাৱে হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ সংস্থাপনৰ সৃষ্টি হৈছে। বাঁহ কটা, পৰিবহণ আৰু সংগ্ৰহ কেন্দ্ৰসমূহৰ জৰিয়তে স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকল স্বাৱলম্বী হৈছে।
- কৃষকৰ আয় বৃদ্ধি: ধান খেতিৰ লগতে কৃষকসকলে এতিয়া বাঁহ খেতিক এক বাণিজ্যিক কৃষি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে।
- ঔদ্যোগীকৰণ: এই প্ৰকল্পক কেন্দ্ৰ কৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত আনুষংগিক ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ গঢ়ি উঠাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাইছে।
৫. পৰিবেশ সুৰক্ষা আৰু বহনক্ষমতা
ইথানল ব্যৱহাৰৰ ফলত বাহনৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা কাৰ্বন-মনোৱক্সাইড আৰু অন্যান্য বিষাক্ত গেছৰ মাত্ৰা যথেষ্ট হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষণ বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰাত সহায় হয়। যিহেতু বাঁহ এবিধ নৱীকৰণযোগ্য উৎস, সেয়েহে এই গোটেই প্ৰক্ৰিয়াটো পৰিবেশৰ বাবে অত্যন্ত অনুকূল।
৬. প্ৰত্যাহ্বান আৰু ভৱিষ্যত
অৱশ্যে, ইমান বিশাল পৰিমাণৰ বাঁহৰ নিৰন্তৰ যোগান ধৰাটো এটা ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। ইয়াৰ বাবে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিতে বাঁহ খেতি আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থা অধিক উন্নত কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। NRL কৰ্তৃপক্ষই ইতিমধ্যে কৃষকসকলক উন্নত মানৰ বাঁহৰ পুলি যোগান ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ কাম হাতত লৈছে।
আহক এতিয়া নুমলীগড় জৈৱ শোধনাগাৰত বাঁহৰ পৰা ইথানল কেনেকৈ বনোৱা হয়, সেই বৈজ্ঞানিক প্ৰক্ৰিয়াটো অতি সহজে বুজি লওঁ। ইয়াক মূলতঃ ‘Cellulosic Ethanol’ প্ৰযুক্তি বুলি কোৱা হয়।
সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, বাঁহৰ পৰা ইথানল উলিওৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো কেইবাটাও স্তৰত বিভক্ত:
১. বাঁহ টুকুৰা কৰা (Chipping):
পোনপ্ৰথমে সংগ্ৰহ কৰা বাঁহবোৰ মেচিনৰ সহায়ত সৰু সৰু টুকুৰা কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত বাঁহৰ ভিতৰৰ আঁহবোৰৰ (Fibre) পৰা ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া কৰাটো সহজ হৈ পৰে।
২. প্ৰাক-প্ৰস্তুতকৰণ (Pre-treatment):
বাঁহৰ টুকুৰাবোৰ এটা ডাঙৰ টেংকত গৰম পানী আৰু কিছুমান বিশেষ ৰাসায়নিক দ্ৰৱৰ সৈতে মিহলাই অধিক কোমল কৰা হয়। বাঁহত প্ৰধানকৈ তিনিটা উপাদান থাকে: চেলুল’জ (Cellulose), হেমচেলুল’জ (Hemicellulose) আৰু লিগনিন (Lignin)। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ লক্ষ্য হ’ল লিগনিন নামৰ কঠিন আঠাজাতীয় পদাৰ্থটো পৃথক কৰা, যাতে ভিতৰৰ শৰ্কৰা বা চেনিৰ অংশখিনি ওলাই আহে।
৩. এনজাইমেটিক হাইড্ৰ’লাইচিছ (Enzymatic Hydrolysis):
এইটোৱেই আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ খোজ। ইয়াত কিছুমান বিশেষ এনজাইম (এবিধ জৈৱিক অনুঘটক) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই এনজাইমবোৰে বাঁহৰ জটিল শৰ্কৰা বা চেলুল’জক ভাঙি সৰল শৰ্কৰা অৰ্থাৎ গ্লুক’জলৈ (Glucose) ৰূপান্তৰ কৰে।
৪. ফাৰমেণ্টেচন বা কিম্বন (Fermentation):
এতিয়া সেই গ্লুক’জ মিশ্ৰিত তৰলখিনিত ইষ্ট (Yeast) বা বিশেষ বেক্টেৰিয়া যোগ কৰা হয়। যেনেকৈ চাউল বা ফলৰ ৰসৰ পৰা সুৰা তৈয়াৰ কৰা হয়, ঠিক তেনেকৈ ইষ্টে সেই গ্লুক’জখিনি খাই তাক ইথানল (এবিধ এলকহল) আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।
৫. ডিষ্টিলেচন বা পাতন (Distillation):
কিম্বন প্ৰক্ৰিয়াৰ (অসমীয়া সাধাৰণ কথিত ভাষাত Fermentation-ক একেবাৰে সহজে ক’বলৈ গ’লে “গেলাই থোৱা” বা “পচাই থোৱা” বুলি কোৱা হয়) পিছত যিটো তৰল পোৱা যায়, তাত ইথানলৰ সৈতে পানী মিহলি হৈ থাকে। ইয়াক গৰম কৰি ভাপ কৰি পুনৰ চেঁচা কৰা হয়, যাৰ ফলত প্ৰায় ৯৯.৭% বিশুদ্ধ ইথানল পোৱা যায়। এই অতি বিশুদ্ধ ইথানলটোহে পেট্ৰ’লৰ লগত মিহলাব পাৰি।
৬. উপ-সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ:
বাঁহৰ পৰা ইথানল উলিওৱাৰ পিছত যি অৱশিষ্ট ৰৈ যায় (যেনে লিগনিন), তাক শোধনাগাৰটো চলাবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা বিদ্যুৎ আৰু তাপ শক্তি উৎপাদনত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
চুটিকৈ ক’বলৈ গ’লে:
বাঁহৰ টুকুৰা -> শৰ্কৰা বিশ্লেষণ (Hydrolysis) -> চেনি (Glucose) -> কিম্বন (Fermentation) -> ইথানল।
এই প্ৰক্ৰিয়াৰ বিশেষত্ব কি?
- Zero Waste: যিটো লিগনিন ৰৈ যায়, তাক জ্বলাই শোধনাগাৰটো চলাবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰা হয়।
- Green Fuel: এই ইথানল যেতিয়া পেট্ৰ’লৰ লগত মিহলাই গাড়ীত ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব, তেতিয়া ধোঁৱা বা প্ৰদূষণ বহু পৰিমাণে কমি যাব।
এই গোটেই পদ্ধতিটো সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ আধুনিক কম্পিউটাৰ চালিত যন্ত্ৰপাতিৰ প্ৰয়োজন হয়।
প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে ২০২৪ চনৰ ১৪ ছেপ্তেম্বৰত নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰৰ এই জৈৱভিত্তিক জৈৱ শোধনাগাৰ প্ৰকল্পটো দেশবাসীৰ বাবে মুকলি কৰে। ই কেৱল অসম নহয়, সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে এক বিৰল প্ৰকল্প।
১. অসম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ওপৰত প্ৰভাৱ
- বাঁহ খেতিয়কৰ ভাগ্য সলনি: এই শোধনাগাৰটো চলাবলৈ বছৰি প্ৰায় ৫ লাখ মেট্ৰিক টন বাঁহৰ প্ৰয়োজন। ইয়াৰ ফলত অসম, অৰুণাচল, নাগালেণ্ড আদিৰ প্ৰায় ৫০,০০০ কৃষক পৰিয়াল পোনপটীয়াভাৱে উপকৃত হ’ব। যিবোৰ বাঁহ আগতে হাবিত এনেই নষ্ট হৈছিল, এতিয়া সেইবোৰ ‘সেউজীয়া সোণ’ত পৰিণত হৈছে।
- ঔদ্যোগীকৰণ: বাঁহ কটা, টুকুৰা কৰা (Chipping) আৰু পৰিবহণৰ বাবে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন ঠাইত সৰু সৰু কেন্দ্ৰ গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে থলুৱা নিবনুৱাক সংস্থাপন দিছে।
২. ভাৰতৰ ওপৰত প্ৰভাৱ (Energy Independence)
- ইন্ধনত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা: ভাৰতে বিদেশৰ পৰা খাৰুৱা তেল আমদানি কৰিবলৈ বহুত ধন খৰচ কৰিবলগীয়া হয়। এই শোধনাগাৰে উৎপাদন কৰা ইথানল পেট্ৰ’লৰ লগত মিশ্ৰণ কৰিলে আমাৰ আমদানিত নিৰ্ভৰশীলতা কমিব।
- ই-২০ (E20) লক্ষ্য: ভাৰত চৰকাৰৰ ২০% ইথানল মিশ্ৰিত পেট্ৰ’ল ব্যৱহাৰৰ যি লক্ষ্য আছে, সেই লক্ষ্য পূৰণত এই প্ৰকল্পটোৱে মূল স্তম্ভ হিচাপে কাম কৰিব।
৩. বিশ্বৰ ওপৰত প্ৰভাৱ (Global Leadership)
- বিশ্বৰ প্ৰথম জৈৱভিত্তিক ২জি ৰিফাইনেৰী: বাঁহৰ পৰা বাণিজ্যিকভাৱে ইথানল উলিওৱা এইটোৱেই হ’ল বিশ্বৰ প্ৰথমটো ২জি (2nd Generation) জৈৱ শোধনাগাৰ। ইয়াৰ ফলত বিশ্ব দৰবাৰত ভাৰতৰ কাৰিকৰী দক্ষতা প্রমাণিত হৈছে।
- জলবায়ু পৰিৱৰ্তন: জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ সলনি জৈৱ ইন্ধন (Bio-fuel) ব্যৱহাৰ কৰি ভাৰতে বিশ্বক সেউজ শক্তিৰ (Green Energy) এক নতুন পথ দেখুৱাইছে।
অসমৰ প্ৰগতিৰ নৱ দিগন্ত: প্ৰযুক্তিৰ দিশত আৰু এক খোজ
অসম আজি কেৱল চাহ আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ বাবে জনাজাত হৈ থকা নাই, বৰঞ্চ প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱনী শক্তিৰ এক নতুন কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে বিশ্ব দৰবাৰত থিয় দিছে। নুমলীগড়ৰ এই বাঁহৰ জৈৱ শোধনাগাৰ (Bio-Refinery) প্ৰকল্পটোৱে প্ৰমাণ কৰিছে যে আমাৰ থলুৱা সম্পদ— ‘বাঁহ’ক কেনেকৈ আধুনিক বিজ্ঞানৰ সহায়ত ‘সেউজীয়া সোণ’লৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি।
প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ দূৰদৰ্শী নেতৃত্ব আৰু অসম চৰকাৰৰ সক্ৰিয় সহযোগিতামূলক ফলত অসম আজি ভাৰতৰ ‘Bio-fuel Hub’ বা জৈৱ-ইন্ধনৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছে। এই প্ৰকল্পটোৱে কেৱল পৰিৱেশ সুৰক্ষাই নহয়, বৰঞ্চ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ আমূল পৰিৱৰ্তন ঘটাই কৃষক আৰু থলুৱা যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে স্বাৱলম্বিতাৰ এক নতুন দুৱাৰ মুকলি কৰিছে।
বিগত কেইবছৰমানত অসমত ঘটা আন্তঃগাঁথনিৰ উন্নয়ন, ধৰিত্ৰীৰ উদ্যোগৰ আগমন আৰু এতিয়া এই আধুনিক শোধনাগাৰৰ সফলতাই এক স্পষ্ট ইংগিত দিছে— অসম এতিয়া আৰু পিছপৰা ৰাজ্য নহয়, বৰঞ্চ এক আধুনিক আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল ভাৰতৰ ইঞ্জিনস্বৰূপ। প্ৰকৃতি আৰু প্ৰযুক্তিৰ এই সুন্দৰ সমন্বয়ে অসমক অনাগত দিনত বিশ্বৰ মানচিত্ৰত এক অনন্য ধাৰা প্ৰদান কৰিব।
অধিক জানিবলৈ ক্লিক কৰক: Assam Bio Ethanol Private Limited
বিশেষ সতৰ্কীকৰণ/ Disclaimer
এই সফলসমূহ (Content) প্ৰস্তুত কৰোঁতে আমি সৰ্বাধিক সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিছোঁ। তথাপিও, মানৱীয় ক্ৰটিৰ বাবে কোনো ঠাইত বানান ভুল (Spelling error) বা বাক্যৰ গাঁথনিত (Sentence correction) কিবা আসোঁৱাহ ৰৈ যাব পাৰে। এনে ধৰণৰ অনিচ্ছাকৃত ভুলৰ বাবে আমি ক্ষমা বিচাৰিছোঁ। আমাৰ মূল লক্ষ্য হৈছে আপোনালোকক সঠিক তথ্য আগবঢ়োৱা। যদি আপোনালোকে তেনে কোনো ভুল প্ৰত্যক্ষ কৰে, অনুগ্ৰহ কৰি আমাক আঙুলিয়াই দিব, যাতে ভৱিষ্যতে ইয়াক শুধৰাব পাৰোঁ।
(Copyright) সংক্ৰান্তীয় সমস্যাৰ স্বাৰ্থত এই প্ৰকল্পটোত নুমলীগড় বায়’ ৰিফাইনেৰীৰ প্ৰত্যক্ষ আলোকচিত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা হোৱা নাই। তাৰ পৰিৱৰ্তে AI (Artificial Intelligence)-ৰ জৰিয়তে প্ৰস্তুত কৰা এক কাল্পনিক ছৱিহে ইয়াত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই অনিচ্ছাকৃত অসুবিধাৰ বাবে আমাৰ সমগ্ৰ ‘Smartstudy Team’ ক্ষমাপ্ৰাৰ্থী।
ধন্যবাদেৰে
mysmartstudy Team