আমাৰ চৌপাশৰ ৫টা আচৰিত ৰহস্যৰ বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ আমাৰ চৌপাশৰ প্ৰকৃতিখন অতি আচৰিত আৰু ৰহস্যৰে ভৰা। আমি দৈনন্দিন জীৱনত এনে বহুতো গছ-লতা বা ফল-মূল দেখা পাওঁ, যিবোৰৰ স্বভাৱ বা গঠন দেখি আমি কেতিয়াবা আচৰিত হওঁ। উদাহৰণস্বৰূপে— কোনোবা জোপোহা বনত হাত লাগিলে গা পোৰে, কোনোবা এবিধ গছৰ আকৌ পাতৰ পৰাই নতুন গছ হয়, অথবা কোনোবাটো ফলৰ সোৱাদ অতি তিতা।আমি এইবোৰক প্ৰকৃতিৰ নিয়ম বুলিয়েই মানি লওঁ যদিও, ইয়াৰ প্ৰতিটোৰ আঁৰত লুকাই থাকে একো একোটা আমোদজনক বৈজ্ঞানিক কাৰণ (Scientific Reason)। আজিৰ এই প্ৰৱন্ধটিত আমি আমাৰ অতি পৰিচিত তেনেকুৱা ৫টা বস্তুৰ নজনা বিজ্ঞান আৰু ইয়াৰ ৰহস্যৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম। এই তথ্যসমূহে আপোনাক প্ৰকৃতিৰ বিশালতাক নতুনকৈ বুজাত সহায় কৰিব।
১. দুপৰটেঙা পাতৰ পৰা কিয় গছ হয়? (বিজ্ঞান আৰু স্বাস্থ্যৰ উপকাৰিতা)
বৈজ্ঞানিক কাৰণ: দুপৰটেঙা গছৰ পাতৰ দাঁতিবোৰত ‘Epiphyllous buds’ নামৰ বিশেষ কিছুমান মুকুল থাকে। যেতিয়া পাতখন পুৰঠ হৈ মাটিত পৰে, তেতিয়া মাটিৰ সেমেকা ভাব আৰু পুষ্টি লাভ কৰি এই মুকুলবোৰ সক্ৰিয় হৈ পৰে আৰু তাৰ পৰাই শিপা ওলাই নতুন গছৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াক উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ ভাষাত ‘Vegetative Propagation’ বা আংগিক বিস্তাৰ বুলি কোৱা হয়।
স্বাস্থ্যৰ বাবে কিয় ভাল ?
দুপৰটেঙাক আয়ুৰ্বেদত এক মহৌষধ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ কেইটামান মুখ্য উপকাৰিতা হ’ল:
কিডনীৰ পাথৰ (Kidney Stone): দুপৰটেঙাৰ পাত নিয়মিত খালে কিডনীৰ পাথৰ গলাত সহায় কৰে বুলি জনা যায়।
তেজ গ্ৰহণী আৰু পেচাবৰ সমস্যা: এই পাতৰ ৰসে পেটৰ বিভিন্ন সমস্যা আৰু মূত্ৰাশয়ৰ সংক্ৰমণ (UTI) দূৰ কৰাত সহায় কৰে।
ঘা শুকুৱাত সহায়ক: শৰীৰৰ কোনো অংশত কটা-ছিঙা হ’লে বা ঘা হ’লে এই পাত পিহি লগালে সোনকালে উপশম পোৱা যায়।
২. বিহলঙনী কিয় পুৰে ? (এক বিতং বিশ্লেষণ)
গভীৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণ (The Mechanism): বিহলঙনীৰ গাত থকা শুংবোৰ আচলতে প্ৰকৃতিৰ এক “হাইপ’ডাৰ্মিক বেজিৰ” (Hypodermic Needle) দৰে। এইবোৰ অতি পাতল চিলিকাৰ (Silica) দ্বাৰা গঠিত, যাৰ বাবে ই কাঁচৰ দৰে ঠুনুকা হয়। যেতিয়াই আমাৰ শৰীৰৰ কোনো অংশ ইয়াৰ সংস্পৰ্শত আহে, এই শুঙৰ মুৰবোৰ ভাঙি যায় আৰু অতি তীক্ষ্ণ বেজিৰ দৰে ছালত বিন্ধি দিয়ে।এই প্ৰক্ৰিয়াত কেৱল ফৰ্মিক এচিডেই কাম নকৰে; ইয়াত থকা নিউট্ৰ’ট্ৰান্সমিটাৰ (Neurotransmitters) যেনে এচিটাইলক’লিন আৰু চেৰ’ট’নিন-এ আমাৰ স্নায়ুকোষবোৰক অতিমাত্ৰা সক্ৰিয় কৰি তোলে। ইয়াৰ ফলতেই আমি তীব্ৰ বিষ আৰু একপ্ৰকাৰৰ “ইলেকট্ৰিক শ্বক” খোৱাৰ দৰে অনুভৱ কৰোঁ। সেই ঠাইখিনিত তেজৰ সঞ্চালন হঠাৎ বাঢ়ি যোৱাৰ বাবে ৰঙা পৰি ফুলি উঠে।
৩. আমাৰ তেজৰ ৰং ৰঙা কিয়? (এক বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ)
মূল কাৰণ: আমাৰ তেজৰ ৰং ৰঙা হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণ হ’ল লোহিত ৰক্ত কণিকাত (Red Blood Cells) থকা হিম’গ্লবিন (Hemoglobin) নামৰ এবিধ বিশেষ প্ৰটিন। এই হিম’গ্লবিনৰ কাম হ’ল আমাৰ হাওঁফাওঁৰ পৰা অক্সিজেন সংগ্ৰহ কৰি শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগ আৰু কোষলৈ কঢ়িয়াই নিয়া।
গভীৰ বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যা (In-depth Science): হিম’গ্লবিনৰ গঠন অতি আমোদজনক। ইয়াত ‘হিম’ (Heme) নামৰ এটা অংশ থাকে য’ত লোহা বা আইৰণ (Iron) থাকে। এই আইৰণৰ অণুবোৰে যেতিয়া অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে, তেতিয়া সিহঁতৰ মাজত এক ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া ঘটে (যাক অক্সিডেশ্যন বুলি ক’ব পাৰি)। এই বিক্ৰিয়াৰ ফলত পোহৰৰ সাতটা ৰঙৰ ভিতৰত ই কেৱল ৰঙা ৰংটোহে প্ৰতিফলিত (Reflect) কৰে, যাৰ বাবে আমাৰ তেজৰ ৰং তীব্ৰ ৰঙা দেখা যায়।
তেজৰ ৰঙৰ তাৰতম্য
উজ্জ্বল ৰঙা (Bright Red): ধমনীৰ (Arteries) তেজত অক্সিজেনৰ মাত্ৰা বেছি থাকে, সেয়েহে এই তেজ দেখাত অতি উজ্জ্বল ৰঙা হয়।
গাঢ় ৰঙা (Dark Red): সিৰাৰ (Veins) মাজেৰে বৈ যোৱা তেজত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমি যায় আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড বাঢ়ি যায়। সেইবাবে সিৰাৰ তেজ অলপ বেঙুনীয়া বা গাঢ় ৰঙা দেখা যায়। (মন কৰিব যে বহুতে সিৰাৰ তেজ নীলা বুলি ভাবে, কিন্তু বিজ্ঞানসন্মতভাৱে তেজ কেতিয়াও নীলা নহয়, নীলা কেৱল ছালৰ ওপৰৰ পৰা সিৰাবোৰহে দেখা যায়)।
স্বাস্থ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক (Health Significance):
এনিমিয়া বা তেজহীনতা: যদি তেজত হিম’গ্লবিন বা আইৰণৰ পৰিমাণ কমি যায়, তেন্তে তেজৰ ৰং শেঁতা হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত শৰীৰে পৰ্যাপ্ত অক্সিজেন নাপায় আৰু মানুহজন দুৰ্বল হৈ পৰে।
অক্সিজেন পৰিবহন: হিম’গ্লবিন অবিহনে আমাৰ শৰীৰৰ কোষে উশাহ ল’ব নোৱাৰিব। সেয়েহে আইৰণযুক্ত খাদ্য (যেনে কচু, পালেং শাক, কলডিল আদি) খোৱাটো আমাৰ তেজ গঠনৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়।
৪. নাৰিকলৰ আৱৰণটো ইমান কঠিন কিয় ? (এক বিতং বিশ্লেষণ)
গভীৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণ (The Structural Science): নাৰিকলৰ যিটো কঠিন খোলা আমি দেখা পাওঁ, তাক উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ ভাষাত ‘Endocarp’ বুলি কোৱা হয়। এই অংশটো Sclerenchyma নামৰ এবিধ বিশেষ কলাৰে গঠিত। এই কলাবোৰ পূৰঠ হোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ কোষবেৰত Lignin (লিগনিন) নামৰ এবিধ প্ৰাকৃতিক পলিমাৰ জমা হয়। এই লিগনিন হ’ল পৃথিৱীৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ কঠিন জৈৱিক পদাৰ্থসমূহৰ ভিতৰত এটা, যিয়ে নাৰিকলৰ খোলাটোক শিলৰ দৰে মজবুত কৰে।
প্ৰকৃতিৰ বিশেষ সুৰক্ষাকৱচ: নাৰিকল গছবোৰ বেছিভাগ সাগৰৰ পাৰত হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ বংশবিস্তাৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই কঠিন আৱৰণটোৰ ভিতৰত বায়ু সোমাই থাকে বাবে ই পানীত সহজে ওপঙি থাকিব পাৰে। সাগৰৰ লুণীয়া পানীয়ে যাতে ভিতৰৰ ভ্ৰূণটো (Embryo) নষ্ট কৰিব নোৱাৰে, তাৰ বাবে এই কঠিন খোলাটোৱে এক “ৱাটাৰপ্ৰুফ” আৱৰণ হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰ ফলত নাৰিকল এটা মাহৰ পাছত মাহ ধৰি পানীৰ সোঁতত উটি গৈ দূৰৈৰ কোনো দ্বীপত গছ হৈ গজিব পাৰে।
নাৰিকল স্বাস্থ্যৰ বাবে কিয় উপকাৰী ? (Health Benefits):
কেৱল বাহিৰৰ কঠিন আৱৰণটোৱেই নহয়, ইয়াৰ ভিতৰত থকা পানী আৰু শাহ (Flesh) স্বাস্থ্যৰ বাবে এক আশীৰ্বাদ:
প্ৰাকৃতিক ইলেকট্ৰ’লাইট (Natural Electrolytes): নাৰিকলৰ পানী হ’ল পৃথিৱীৰ অন্যতম বিশুদ্ধ পানীয়। ইয়াত পটাছিয়াম, মেগনেছিয়াম আৰু ছডিয়াম থাকে, যিয়ে শৰীৰত পানীৰ অভাৱ (Dehydration) হ’বলৈ নিদিয়ে। গৰম দিনত বা শাৰীৰিক পৰিশ্ৰমৰ পাছত ই শক্তি যোগান ধৰাত অতুলনীয়।
হৃদযন্ত্ৰৰ স্বাস্থ্য (Heart Health): নাৰিকলত থকা ‘Lauric Acid’-এ শৰীৰত ভাল কলেষ্টেৰলৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে, যি হৃদযন্ত্ৰ সুৰক্ষিত কৰি ৰাখে।
ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা: ইয়াৰ এন্টি-ভাইৰেল আৰু এন্টি-বেক্টেৰিয়েল গুণাগুণে বিভিন্ন সংক্ৰমণৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰে।
হজম শক্তি: নাৰিকলৰ শাহত প্ৰচুৰ পৰিমাণে আঁহ (Fiber) থাকে, যি কোষ্ঠকাঠিন্য দূৰ কৰি হজম প্ৰক্ৰিয়াটো সক্ৰিয় কৰি ৰাখে।
৫. বেতগাজ কিয় তিতা? (এক বৈজ্ঞানিক আৰু স্বাস্থ্যসন্মত বিশ্লেষণ)
গভীৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণ (The Evolutionary Science):বেত গছৰ একেবাৰে কুমলীয়া আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশটোৱেই হ’ল ইয়াৰ ‘গাজ’ (Shoot)। যিহেতু এই অংশটো কোমল আৰু পুষ্টিকৰ, সেয়েহে বিভিন্ন বন্য জন্তু বা পোক-পৰুৱাৰ পৰা ইয়াক ৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকৃতিয়ে ইয়াত এক বিশেষ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছে। বেতগাজত প্ৰচুৰ পৰিমাণে এলকালয়ড (Alkaloids), ফিনলিক যৌগ (Phenolic compounds) আৰু টেনিন (Tannins) থাকে। এই ৰাসায়নিক উপাদানবোৰৰ মিশ্ৰণেই ইয়াক এক তীব্ৰ তিতা সোৱাদ দিয়ে। উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ ভাষাত ইয়াক ‘Chemical Defense Mechanism’ বুলি কোৱা হয়, যাৰ ফলত কোনো জীৱই ইয়াক খাই নষ্ট কৰিবলৈ আগ্ৰহ নকৰে।
স্বাস্থ্যৰ বাবে ইয়াৰ বিশেষ উপকাৰিতা (Health Benefits in Depth): অসমীয়া খাদ্য তালিকাত বেতগাজৰ এক বিশেষ স্থান আছে। ইয়াৰ তিতা সোৱাদটোৱেই আমাৰ শৰীৰৰ বাবে মহৌষধসদৃশ:
যকৃত বা লিভাৰৰ কাৰণে উপকাৰী (Liver Detox): বেতগাজত থকা তিতা উপাদানবোৰে যকৃতৰ পৰা বিষাক্ত পদাৰ্থ (Toxins) বাহিৰ কৰি দিয়াত সহায় কৰে। ই পিত্তৰস (Bile) নিঃসৰণত সহায় কৰি আমাৰ তেজ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰাখে।
ডায়েবেটিচ নিয়ন্ত্ৰণ (Blood Sugar Control): যিকোনো তিতা বস্তুৰ দৰেই বেতগাজেও তেজত চেনিৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰে। ইয়াত থকা বিশেষ যৌগবোৰে ইনচুলিনৰ কাৰ্যকাৰিতা বৃদ্ধি কৰে বুলি জনা যায়।
হজম শক্তি আৰু ভোক বৃদ্ধি: বেতগাজে আমাৰ পাচন তন্ত্ৰক সক্ৰিয় কৰে। যিসকলৰ খোৱা-বোৱাত অনিচ্ছা বা অৰুচি হয়, তেওঁলোকৰ বাবে বেতগাজ অতি ফলদায়ক।
কৃমিনাশক গুণ: পেটৰ কৃমিৰ সমস্যা দূৰ কৰিবলৈ পৰম্পৰাগতভাৱে বেতগাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত থকা প্ৰাকৃতিক এলকালয়ডবোৰে ক্ষতিকৰ পৰজীৱী ধ্বংস কৰাত সহায় কৰে।
জ্বৰ আৰু কাহ-চৰ্দিৰ উপশম: পুৰণি জ্বৰ বা মুখৰ সোৱাদ নোহোৱা হ’লে বেতগাজৰ আঞ্জা খালে শৰীৰলৈ সজীৱতা আহে আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়।
প্ৰকৃতি কেৱল আমাৰ চাৰিওফালে থকা গছ-লতাৰ সমষ্টি নহয়, ই এখন বিশাল আৰু জীৱন্ত গ্ৰন্থাগাৰ। আমি ওপৰত আলোচনা কৰা ৫টা আমোদজনক উদাহৰণৰ পৰা এটা কথা স্পষ্ট হয় যে— প্ৰকৃতিৰ কোনো সৃষ্টিয়েই নিৰৰ্থক নহয়। যিটো তিতা সোৱাদ বা জ্বলনি-পোৰণি গুণ উদ্ভিদৰ বাবে এক “সুৰক্ষাকৱচ” (Defense Mechanism), সেই একেবোৰ ৰাসায়নিক উপাদানেই আকৌ মানৱ জাতিৰ বাবে একো একোটা “মহৌষধ” হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰ পৰাই প্ৰমাণ হয় যে প্ৰকৃতি আৰু মানৱ জীৱন এটা আনটোৰ পৰিপূৰক।আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে এই গছ-লতাবোৰৰ বৈজ্ঞানিক নাম নাজানিলেও ইয়াৰ গুণাগুণ ভালদৰে জানিছিল। আজিৰ আধুনিক বিজ্ঞানে সেই পুৰণি জ্ঞানকেই প্ৰমাণ কৰিছে। গতিকে, আমি আধুনিক হোৱাৰ লগে লগে আমাৰ শিপা আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞানক অৱহেলা কৰা উচিত নহয়।যেতিয়া আমি জানো যে এটা দুপৰটেঙাৰ পাত বা এমুঠি বেতগাজে আমাক মাৰাত্মক ৰোগৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰে, তেতিয়াই সেই সম্পদবোৰ সংৰক্ষণ কৰাৰ দায়িত্ব আমাৰ ওপৰত আহি পৰে। প্ৰকৃতি সুৰক্ষিত থাকিলেহে আমি সুস্থ হৈ থাকিম।আজিৰ যান্ত্ৰিক যুগত আমি স্মাৰ্টফোন আৰু কম্পিউটাৰৰ পৰ্দাত ব্যস্ত হৈ নিজৰ চৌপাশৰ এই অপূৰ্ব পৃথিৱীখনক পাহৰি পেলাইছোঁ। আহক, আমি অলপ সময় প্ৰকৃতিৰ সৈতে অতিবাহিত কৰোঁ। গছ এজোপাৰ জন্ম হোৱা বা এটা ফলৰ বিকাশ হোৱাৰ আঁৰত থকা অজান বিজ্ঞানক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰোঁ। মনত ৰাখিব, সঠিক জ্ঞান থাকিলেহে আমি কেৱল বিজ্ঞানকেই জয় কৰিব নোৱাৰিম, বৰঞ্চ প্ৰকৃতিৰ আশীৰ্বাদেৰে নিজৰ স্বাস্থ্য আৰু মনকো উন্নত কৰি ৰাখিব পাৰিম।
সতৰ্কবাণী (Disclaimer)
আমি এই প্ৰৱন্ধটোত দিয়া তথ্যসমূহ সঠিক আৰু বিজ্ঞানসন্মত কৰিবলৈ যথাসম্ভৱ চেষ্টা কৰিছোঁ। যিহেতু আমি এতিয়াও নতুন নতুন কথা শিকি আছোঁ, গতিকে যদি ক’ৰবাত বানান বা বাক্য গঠনত ভুল ৰৈ গৈছে, তাৰ বাবে আমি ক্ষমা প্ৰাৰ্থী।আমি সকলোকে বিনম্ৰ অনুৰোধ জনাওঁ যে এই তথ্যসমূহ কেৱল প্ৰকৃতিৰ অৱদান আৰু ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক দিশটো জানিবৰ বাবেহে আগবঢ়োৱা হৈছে। প্ৰতিজন মানুহৰ শৰীৰৰ গঠন বেলেগ বেলেগ, সেয়েহে এই গছ-লতাবোৰৰ প্ৰভাৱ সকলোৰে ক্ষেত্ৰত সমান নহ’বও পাৰে। যিকোনো স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লোৱাটো অতি জৰুৰী।আশা কৰোঁ, আজিৰ এই লেখাটোৰ জৰিয়তে আপোনালোকে কিছু হ’লেও নতুন কথা জানিব পাৰিলে। যদি ইয়াৰ বিষয়ে অধিক জানিব বিচাৰে, তেন্তে তলত দিয়া লিংক দুটাত ক্লিক কৰি চাব পাৰে।
ধন্যবাদ
My Smart Study Team
অধিক জানিবৰ বাবে চৰকাৰী উৎস:
১. Ministry of Ayush (ভাৰত চৰকাৰ): ইয়াত আপুনি বিভিন্ন ঔষধী উদ্ভিদ আৰু আমাৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰ (Ayurveda, Yoga, Unani, Siddha, Homeopathy) বিষয়ে বিতং তথ্য পাব।
লিংক: https://www.ayush.gov.in/
২. National Medicinal Plants Board (NMPB): এইটো এটা চৰকাৰী পৰিষদ যিয়ে ভাৰতৰ ঔষধী উদ্ভিদসমূহৰ সংৰক্ষণ আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত কাম কৰে। ইয়াত আপুনি গছ-লতাৰ বৈজ্ঞানিক গুণাগুণৰ গৱেষণা চাব পাৰে।
লিংক: https://nmpb.nic.in/