প্ৰকৃতিৰ এই ৰঙীন জগতখনত আমাৰ এটা ডাঙৰ প্ৰশ্ন হয় যে পাতৰ ৰং সেউজীয়া হোৱাৰ কাৰণ কি ? প্ৰকৃতিৰ এই ৰঙীন জগতখনত চালে যিটো ৰঙে আমাৰ চকু পোনপ্ৰথমে জুৰ পেলায়, সেইটোৱেই হৈছে সেউজীয়া। বসন্তৰ নতুন কুঁহিপাতৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অৰণ্যৰ ঘন আৱৰণলৈকে, চাৰিওফালে কেৱল সেউজীয়াৰ সমাৰোহ। কিন্তু আপুনি কেতিয়াবা ভাবি চাইছেনে যে প্ৰকৃতিয়ে গছৰ পাতৰ বাবে কেৱল এই সেউজীয়া ৰংটোৱেই কিয় বাছি ল’লে? ই কেৱল এটা ৰঙেই নহয়, বৰঞ্চ ইয়াৰ আঁৰত লুকাই আছে উদ্ভিদজগতৰ জীয়াই থকাৰ এক বিস্ময়কৰ বৈজ্ঞানিক কৌশল। আহকচোন জানো, গছৰ পাতবোৰ কিয় আৰু কেনেকৈ সেউজীয়া হয়।
১. ক্ল’ৰ’ফিলৰ উপস্থিতি:
উদ্ভিদৰ ‘সেউজীয়া শক্তি’গছৰ পাতবোৰ কিয় সেউজীয়া হয়, তাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কাৰণটো হ’ল ইয়াৰ ভিতৰত থকা ক্ল’ৰ’ফিল (Chlorophyll) নামৰ এবিধ বিশেষ পদাৰ্থ। ইয়াক আমি ‘সেউজীয়া ৰঞ্জক পদাৰ্থ’ বুলিও ক’ব পাৰোঁ।
ই কেনেকৈ কাম কৰে ?
গছৰ পাতবোৰ অসংখ্য সৰু সৰু কোষেৰে গঠিত। এই কোষবোৰৰ ভিতৰত ‘ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট’ (Chloroplast) নামৰ সৰু সৰু কিছুমান থলী বা কোঠা থাকে। এই কোঠাবোৰৰ ভিতৰতে ক্ল’ৰ’ফিলবোৰ ভৰি থাকে।
আপুনি কথাটো এনেকৈ ভাবিব পাৰে— যেনেকৈ এটা বেলুনৰ ভিতৰত সেউজীয়া ৰং ভৰাই থলে গোটেই বেলুনটো সেউজীয়া দেখি, ঠিক তেনেকৈ এই ক্ল’ৰ’ফিল নামৰ ৰংটোৰ বাবেই গোটেই পাতখন আমাৰ চকুৰ আগত সেউজীয়া হৈ জিলিকি উঠে।ক্ল’ৰ’ফিলৰ কাম কি?ই কেৱল পাতখনক ধুনীয়া ৰং দিয়াই নহয়, ই গছজোপাৰ বাবে আটাইতকৈ প্ৰয়োজনীয় কামটোও কৰে। ক্ল’ৰ’ফিলে সূৰ্যৰ পৰা পোহৰ শক্তি ধৰি ৰাখে। যিদৰে আমাক ভাত বনাবলৈ জুই বা গেছৰ শক্তি লাগে, ঠিক তেনেকৈ গছক নিজৰ খাদ্য বনাবলৈ সূৰ্যৰ শক্তি লাগে। এই শক্তিক ধৰি ৰখাৰ কামটো কেৱল ক্ল’ৰ’ফিলেহে কৰিব পাৰে।গতিকে সহজকৈ ক’বলৈ গ’লে, ক্ল’ৰ’ফিল অবিহনে গছজোপাই খাদ্যও বনাব নোৱাৰিব আৰু ইয়াৰ ৰঙো সেউজীয়া নহ’ব।
২. সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু ৰঙৰ খেল: কিয় সেউজীয়া ৰংটোহে আমি দেখোঁ ?
প্ৰথমতে আমি এটা কথা জানি থোৱা ভাল যে আমাৰ চাৰিওফালে থকা ৰংবোৰ আচলতে পোহৰৰহে খেল। সূৰ্যৰ পৰা অহা পোহৰটো আমি দেখাত বগা যেন পালেও, ই আচলতে সাতটা বেলেগ বেলেগ ৰঙৰ মিশ্ৰণহে।
আপুনি নিশ্চয় ৰামধেনু দেখিছে ?
সেই ৰামধেনুৰ সাতটা ৰং— বেঙুনীয়া, নীলা, আকাশী, সেউজীয়া, হালধীয়া, সুমথিৰা আৰু ৰঙা— এই সকলোবোৰ সূৰ্যৰ পোহৰতে সোমাই থাকে।
পাতত পোহৰ পৰিলে কি হয় ?
যেতিয়া সূৰ্যৰ এই সাতোটা ৰঙৰ মিশ্ৰণ থকা পোহৰ গছৰ পাতৰ ওপৰত পৰে, তেতিয়া পাতত থকা সেই বিশেষ পদাৰ্থবিধ অৰ্থাৎ ক্ল’ৰ’ফিলে এটা অদ্ভুত কাম কৰে:
শোষণ (Absorption): ক্ল’ৰ’ফিলে সূৰ্যৰ পোহৰৰ পৰা নীলা আৰু ৰঙা ৰং দুটা সম্পূৰ্ণৰূপে শুহি লয়। কাৰণ, গছজোপাক খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ এই দুটা ৰঙৰ শক্তিৰ আটাইতকৈ বেছি প্ৰয়োজন হয়।
প্ৰতিফলন (Reflection): কিন্তু আচৰিত কথাটো হ’ল, ক্ল’ৰ’ফিলে সেউজীয়া ৰংটোক সমূলি ভাল নাপায়। ই সেউজীয়া ৰংটো শুহি নলয়, বৰঞ্চ নিজৰ গাৰ পৰা ঠেলা মাৰি বাহিৰলৈ উলিয়াই দিয়ে। বিজ্ঞানৰ ভাষাত ইয়াকে ‘প্ৰতিফলন’ (Reflect) কৰা বুলি কোৱা হয়।
আমাৰ চকুৱে কেনেকৈ দেখে ?
যিহেতু গছৰ পাতে সেউজীয়া ৰংটো গ্ৰহণ নকৰি ঘূৰাই পঠিয়াই দিয়ে, সেই পোহৰখিনিয়েই ছিটকি আহি আমাৰ চকুত পৰে। যিটো ৰং আমাৰ চকুত সোমায়, আমি বস্তুটো সেইটো ৰঙৰেই দেখোঁ। যিহেতু কেৱল সেউজীয়া ৰংটোহে পাতৰ পৰা আমাৰ চকুৰ ফালে আহে, সেয়েহে আমি গছৰ পাতবোৰক সেউজীয়া বুলি দেখিবলৈ পাওঁ।
এটা সৰল উদাহৰণ:
ধৰি লওক আপুনি এখন দেৱালত ৰঙা বল এটা মাৰি পঠিয়ালে আৰু সেইটো ছিটকি আহি আপোনাৰ হাতত পৰিল। ঠিক তেনেকৈ সূৰ্যৰ পৰা অহা পোহৰৰ মাজৰ পৰা সেউজীয়া ৰংটো পাতত খুন্দা খাই আমাৰ চকুলৈ ছিটকি আহে। সেইবাবেই পাতবোৰ আমাৰ বাবে সেউজীয়া।
৩. সালোক-সংশ্লেষণত ভূমিকা:
গছৰ ‘যাদুৰ পাকঘৰ’গছৰ বাবে ক্ল’ৰ’ফিল কেৱল এটা ধুনীয়া ৰং নহয়, ই হ’ল গছজোপাৰ বাবে আটাইতকৈ দৰকাৰী ‘পাকঘৰ’। আপুনি চাগে ভাবিছে যে আমি যেনেকৈ বজাৰৰ পৰা বস্তু আনি জুইত ৰান্ধি খাওঁ
গছে তেনেকৈ কি কৰে ?
আচলতে গছে নিজৰ খাদ্য নিজেই প্ৰস্তুত কৰে আৰু এই কামটোত ক্ল’ৰ’ফিলে মূল ভূমিকা লয়।
খাদ্য কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰে ?
গছৰ শিপাই মাটিৰ পৰা পানী শুহি লয় আৰু পাতে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু কেৱল পানী আৰু গেছ হ’লেই খাদ্য প্ৰস্তুত নহয়, ইয়াৰ বাবে দৰকাৰ হয় শক্তিৰ। এই শক্তিটো আহে সূৰ্যৰ পৰা। ক্ল’ৰ’ফিলে সেই সূৰ্যৰ পোহৰক ‘ধৰি ৰখা’ বা ‘টানি অনা’ কামটো কৰে। পোহৰ পালে ক্ল’ৰ’ফিলে পানী আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড মিলাই গছৰ বাবে মিঠা জাতীয় খাদ্য (যাক বিজ্ঞানে গ্লুক’জ বুলি কয়) তৈয়াৰ কৰে। সূৰ্যৰ পোহৰৰ সহায়ত খাদ্য বনোৱা এই গোটেই প্ৰক্ৰিয়াটোকে বিজ্ঞানে সালোক-সংশ্লেষণ (Photosynthesis) বুলি কয়।
এক বিশেষ আমোদজনক তথ্য: শৰৎকালত পাতৰ ৰং কিয় সলনি হয় ?
আমি দেখিছোঁ যে কিছুমান ঋতুত (বিশেষকৈ শৰৎকালত) গছৰ পাতবোৰ হালধীয়া, কমলা বা ৰঙা হৈ যায়। ইয়াৰ কাৰণটো বৰ আমোদজনক:
ক্ল’ৰ’ফিলৰ অনুপস্থিতি: যেতিয়া দিনবোৰ চুটি হয় আৰু সূৰ্যৰ পোহৰ কমি আহে, তেতিয়া গছে খাদ্য বনোৱা বন্ধ কৰি দিয়ে। ফলত পাতত থকা সেউজীয়া ক্ল’ৰ’ফিলবোৰ লাহে লাহে নষ্ট হৈ যায় বা নাইকিয়া হৈ পৰে।
লুকাই থকা ৰং: আচলতে গছৰ পাতত সদায় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ অন্য কিছুমান ৰঞ্জক পদাৰ্থ আগৰে পৰাই থাকে। কিন্তু ক্ল’ৰ’ফিলৰ সেউজীয়া ৰংটো ইমান গাঢ় হৈ থাকে যে ই আন সকলো ৰঙক ঢাকি ৰাখে।
ৰঙৰ আত্মপ্ৰকাশ: যেতিয়া ক্ল’ৰ’ফিল (সেউজীয়া) নাইকিয়া হৈ যায়, তেতিয়া তলত লুকাই থকা সেই হালধীয়া বা ৰঙা ৰংবোৰ ফুটি উঠে। সেইবাবেই আমি শৰৎ কালত গছৰ ৰঙীন ৰূপ দেখিবলৈ পাওঁ।
গছৰ শিপা: গছজোপাৰ অদৃশ্য জীৱনৰেখা
গছৰ যিটো অংশ মাটিৰ তলত লুকাই থাকে, তাক আমি শিপা (Root) বুলি কওঁ। চকুৰে নেদেখিলেও গছ এডাল জীয়াই থকাৰ মূল চাবিকাঠি হ’ল এই শিপাবোৰ।
১. শিপা আচলতে কি ?
শিপা হ’ল গছৰ সেইটো অংশ যি পোহৰৰ বিপৰীতে মাটিৰ গভীৰলৈ সোমাই যায়। ইয়াৰ দুটা ঘাই কাম আছে
গছক ধৰি ৰখা: ধুমুহা-বতাহ আহিলেও গছ এডাল যে মাটিত থিয় হৈ থাকে, সেইটো কেৱল শিপাৰ বাবেই সম্ভৱ। শিপাই মাটিৰ কণিকাবোৰ খামুচি ধৰি গছজোপাক এটা টান ভেটি দিয়ে।
আহাৰ আৰু পানী সংগ্ৰহ: শিপাই মাটিৰ তলৰ পৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ (Minerals) শোষণ কৰে।
২. শিপাই কেনেকৈ আহাৰ (পানী) যোগান ধৰে ?
শিপাই কেনেকৈ মাটিৰ পৰা খাদ্য টানি আনে, সেইটো এটা বৰ ধুনীয়া প্ৰক্ৰিয়া:
সৰু সৰু চুলি (Root Hairs): শিপাৰ আগভাগত অসংখ্য সৰু সৰু চুলিৰ দৰে অংশ থাকে। এইবোৰ ইমান সৰু যে আমি খালী চকুৰে ভালদৰে নেদেখিবও পাৰোঁ। এই চুলিবোৰে মাটিৰ কণিকাবোৰৰ মাজত সোমাই থকা পানী আৰু খনিজ লৱণবোৰ চুহি লয়।
অচম’ছিছ (Osmosis) প্ৰক্ৰিয়া: বৈজ্ঞানিক ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, শিপাৰ কোষবোৰৰ ভিতৰত যিটো ঘনত্ব থাকে, তাৰ সহায়ত বাহিৰৰ পানীভাগ ভিতৰলৈ টানি আনে। ই অনেকটা স্পঞ্জ এটাই পানী শুহি লোৱাৰ দৰে।
জাইলেম (Xylem) নামৰ পাইপলাইন: শিপাই শুহি লোৱা এই পানী আৰু খনিজ লৱণবোৰ গছৰ গা-গছৰ ভিতৰত থকা এক বিশেষ নলী বা ‘পাইপলাইন’ৰ জৰিয়তে ওপৰলৈ উঠে। এই পাইপলাইনটোক ‘জাইলেম’ বোলা হয়। ইয়াৰ সহায়তেই পানী গৈ পাত পায়গৈ।
৩. শিপাৰ পৰা পাতলৈ:
পাকঘৰৰ কেঁচামালমনত ৰাখিব, শিপাই দিয়া পানী আৰু খনিজ পদাৰ্থবোৰেই কিন্তু গছৰ সম্পূৰ্ণ আহাৰ নহয়। শিপাই কেৱল ‘কেঁচামাল’ যোগান ধৰে।শিপাই পঠোৱা পানী যেতিয়া গৈ পাত পায়, তেতিয়া পাতে সূৰ্যৰ পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰি সেই পানীৰ পৰা গছৰ আচল খাদ্য (গ্লুক’জ) প্ৰস্তুত কৰে।অৰ্থাৎ, শিপা হ’ল সেইজন যোগানকাৰী যিয়ে মাটিৰ তলৰ পৰা পানী আনি গছৰ ‘পাকঘৰ’ অৰ্থাৎ পাতত দি আহে।
এটা আমোদজনক কথা: কিছুমান গছৰ শিপাই কেৱল পানীয়েই নিদিয়ে, আহাৰ জমা কৰিও ৰাখে। যেনে— গাজৰ, মূলা বা মিঠা আলু। আমি খোৱা এই বস্তুবোৰ আচলতে গছৰ শিপাহে!
গছত ফুল আৰু ফল কেনেকৈ লাগে ?
গছ এডাল যেতিয়া ডাঙৰ হয়, তেতিয়া ই বংশ বৃদ্ধি কৰিবলৈ সাজু হয়। এই বংশ বৃদ্ধিৰ বাবেই গছত ফুল ফুলে আৰু পাছলৈ সেই ফুলৰ পৰাই ফল আৰু গুটি হয়।
১. ফুল ফুলাৰ পৰ্যায়:
গছৰ বাবে ফুল হ’ল ইয়াৰ জন্ম দিয়াৰ অঙ্গ। যেতিয়া গছজোপাই পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে সূৰ্যৰ পোহৰ, পানী আৰু সাৰ পায়, তেতিয়া গছত ‘হৰমন’ৰ প্ৰভাৱত কলি ওলায় আৰু ফুল ফুলিবলৈ ধৰে। এটা ফুলৰ দুটা প্ৰধান অংশ থাকে
পুং-কেশৰ (Stamen): য’ত পৰাগ ৰেণু (Pollen) থাকে।
স্ত্ৰী-কেশৰ (Pistil): যাৰ তলৰ অংশত ডিম্বাশয় (Ovary) থাকে।
২. পৰাগযোগ (Pollination):
যাদুৰ আৰম্ভণিফুলৰ পৰা ফল হ’বলৈ হ’লে পৰাগ ৰেণুবোৰ পুং-কেশৰ পৰা গৈ স্ত্ৰী-কেশৰ মুণ্ডত পৰিব লাগে। এই কামটো বিভিন্ন ধৰণে হয়:
পতংগৰ দ্বাৰা: মৌমাখি বা পখিলা যেতিয়া ফুলৰ মৌ খাবলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ গাত পৰাগ ৰেণুবোৰ লাগি যায় আৰু আন এটা ফুলত বহিলে সেইবোৰ স্থানান্তৰিত হয়।
বতাহৰ দ্বাৰা: বতাহত উৰি গৈও পৰাগ ৰেণু এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যায়।
৩. নিষেচন (Fertilization):
ফললৈ ৰূপান্তৰযেতিয়া পৰাগ ৰেণু স্ত্ৰী-কেচৰৰ ভিতৰলৈ সোমাই যায়, তেতিয়া ই ডিম্বাশয়ৰ সৈতে মিলি যায়। ইয়াৰ পাছতে ফুলৰ পাহিবোৰ মৰহি সৰি পৰে আৰু ফুলৰ তলৰ অংশটো (ডিম্বাশয়) লাহে লাহে ফুলিবলৈ ধৰে।এই ফুলি উঠা অংশটোৱেই পাছলৈ ফল (Fruit) হৈ পৰে।ডিম্বাশয়ৰ ভিতৰত থকা অংশবোৰ গুটি (Seed) হৈ পৰে।
৪. ফলটো কিয় লাগে ?
গছে আচলতে ফলটো আমাৰ খাবলৈ নহয়, বৰঞ্চ নিজৰ গুটিটোক সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ তৈয়াৰ কৰে। ফলটোৱে গুটিটোক পুষ্টি দিয়ে আৰু পকি উঠিলে ই মিঠা হয় যাতে চৰাই-চিৰিকতি বা মানুহে ফলটো খাই গুটিটো দূৰৈত পেলাই দিয়ে। ইয়াৰ ফলত দূৰ-দূৰণিৰ ঠাইত নতুন গছ গজিব পাৰে।
মন কৰিবলগীয়া: সকলো ফুলৰ পৰা ফল নহয়। কেৱল যিবোৰ ফুলত পৰাগযোগ আৰু নিষেচন সঠিকভাৱে হয়, সেইবোৰ ফুলহে ফললৈ পৰিণত হয়।
ৰাতিৰ গছজোপা: এক নীৰৱ জীৱন যাত্ৰা
দিনৰ পোহৰত গছে যিদৰে সূৰ্যৰ শক্তিৰে খাদ্য বনোৱাত ব্যস্ত থাকে, ৰাতি সূৰ্য নথকা সময়ত গছজোপাৰ কাম-কাজৰ ধৰণ অলপ সলনি হয়।
১. উশাহ-নিশাহ (Respiration):গছে আমাৰ দৰেই উশাহ-নিশাহ লয়। দিনৰ ভাগত গছে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড লয় আৰু আমাক অক্সিজেন দিয়ে। কিন্তু ৰাতি সূৰ্যৰ পোহৰ নাথাকে, সেয়েহে গছে সালোক-সংশ্লেষণ (খাদ্য বনোৱা কাম) কৰিব নোৱাৰে।ৰাতি গছে বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন লয় আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড এৰি দিয়ে।সেইবাবেই পুৰণি মানুহে কয় যে ৰাতি ডাঙৰ গছৰ তলত শুব নালাগে, কাৰণ গছৰ চাৰিওফালে কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ পৰিমাণ বেছি হৈ থাকে।
২. শক্তিৰ ব্যৱহাৰ আৰু বৃদ্ধি:দিনৰ ভাগত গছে যিমান খাদ্য (গ্লুক’জ) বনায়, তাৰ এটা অংশ ৰাতি গছজোপাৰ বৃদ্ধিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে।ৰাতি গছৰ কোষবোৰ বিভাজন হয় আৰু গছজোপা অলপ অলপকৈ ওখ হয়।অৰ্থাৎ, দিনত গছে খাদ্য সংগ্ৰহ কৰে আৰু ৰাতি সেই খাদ্য খাই নিজৰ শৰীৰটো গঠন কৰে।
৩. গছৰ জিৰণি আৰু সঞ্চয়:গছৰ কোনো মগজু নাথাকিলেও ই পোহৰৰ অভাৱ অনুভৱ কৰিব পাৰে। ৰাতি বহুতো গছৰ পাতে অলপ তললৈ ওলমি পৰে বা জাপ খাই যায় (যেনে- বনচৰাই বা লাজুকী বন)। ইয়াক উদ্ভিদ বিজ্ঞানত ‘নিক্টিনাষ্টি’ (Nyctinasty) বা গছৰ টোপনি বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গছে নিজৰ শক্তি আৰু পানী সঞ্চয় কৰি ৰাখে।
৪. ব্যতিক্ৰম: ৰাতি অক্সিজেন দিয়া গছসকলো গছেই যে ৰাতি কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড এৰে তেনে নহয়। কিছুমান বিশেষ গছ আছে যিয়ে ৰাতিও আমাক অক্সিজেন দিয়ে। যেনে:তুলসী, পিপল (আঁহত) আৰু এলোভেৰা।এই গছবোৰে বিশেষ এক প্ৰক্ৰিয়াৰ (CAM photosynthesis) জৰিয়তে ৰাতিও বায়ু পৰিষ্কাৰ কৰি ৰাখে।
মনত ৰাখিবলগীয়া: ৰাতি গছৰ তলত ‘ভূত’ থাকে বুলি যি অন্ধবিশ্বাস আছে, তাৰ আঁৰৰ আচল বৈজ্ঞানিক কাৰণটো হ’ল ৰাতি গছে এৰি দিয়া কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড। ইয়াৰ ফলত মানুহৰ উশাহ লবলৈ অলপ কষ্ট হ’ব পাৰে আৰু সেইবাবেই গছৰ তলত শুবলৈ মানা কৰা হয়।
গছ কটা: এটা ভয়ংকৰ ভুল আৰু আমাৰ ভৱিষ্যত
আজিৰ যান্ত্ৰিক যুগত মানুহে নিজৰ স্বাৰ্থৰ বাবে নিৰ্বিচাৰে গছ কাটি গৈছে। কিন্তু আমি পাহৰি গৈছোঁ যে গছ কটা মানে আচলতে নিজৰ ভৱিষ্যতটোক কুঠাৰেৰে ঘপিওৱা। গছ কটাটো কিয় এটা ডাঙৰ ভুল, তাৰ কিছুমান মূল কাৰণ তলত দিয়া হ’ল:
১. অক্সিজেনৰ নাটনি: গছ হ’ল আমাৰ পৃথিৱীৰ ‘হাওঁফাওঁ’। আমি উশাহ ল’বলৈ যি অক্সিজেন পাওঁ, তাৰ এক বৃহৎ অংশ গছে যোগান ধৰে। গছ কাটিলে বায়ুমণ্ডলত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমি যায় আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ দৰে বিষাক্ত গেছৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায়।
২. জলবায়ু পৰিৱৰ্তন (Global Warming):গছে সূৰ্যৰ তাপ শোষণ কৰি পৃথিৱীখন শীতল কৰি ৰাখে। যেতিয়া গছ কটা হয়, তেতিয়া পৃথিৱীৰ উষ্ণতা অস্বাভাৱিকভাৱে বাঢ়িবলৈ ধৰে। যাৰ ফলত বৰফ গলে, সাগৰৰ পানীৰ স্তৰ বাঢ়ে আৰু অসময়ত বানপানী বা খৰাং পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়।
৩. মাটিৰ খহনীয়া: আমি আগতেই পঢ়িছোঁ যে শিপাই মাটিক খামুচি ধৰি ৰাখে। গছ কাটিলে মাটি ঢিলা হৈ পৰে আৰু এজাক বৰষুণ দিলেই মাটিবোৰ উটুৱাই লৈ যায় (খহনীয়া)। ইয়াৰ ফলত খেতি-বাতি নষ্ট হয় আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত ভূমিস্খলন হয়।
৪. জীৱ-জন্তুৰ বাসস্থান ধ্বংস:অসংখ্য চৰাই-চিৰিকতি আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ একমাত্ৰ ঘৰ হ’ল অৰণ্য। গছ কাটিলে সেই নিৰ্দোষী জীৱবোৰে থকা ঠাই হেৰুৱায় আৰু সিহঁতৰ বংশ ধ্বংস হৈ যায়। পাছলৈ সেই জীৱবোৰে জনাঞ্চললৈ ওলাই আহে আৰু মানুহ-বনৰীয়া জন্তুৰ সংঘাত বাঢ়ে।
মানুহে কিয় এই ভুল কৰে ?
অত্যধিক লোভ: কাঠ বিক্ৰী কৰি টকা ঘটাৰ লোভে মানুহক অন্ধ কৰি পেলাইছে।
উন্নয়নৰ নামত বিনাশ: অট্টালিকা, কল-কাৰখানা বা ৰাস্তা বনালে উন্নয়ন হয় বুলি ভাবি মানুহে গছ কাটে, কিন্তু তাৰ পৰিৱৰ্তে যে নতুন গছ লগাব লাগে, সেইটো পাহৰি যায়।
সচেতনতাৰ অভাৱ: বহুতে ভাবে যে এজোপাহে গছ কাটিছোঁ, কি হ’ব! কিন্তু তেনেকৈ ভাবি ভাবি আজি গোটেই পৃথিৱীৰ পৰা অৰণ্যবোৰ নোহোৱা হৈ আহিছে।
আমাৰ লক্ষ্য কি হোৱা উচিত ?
গছক লগত লৈ উন্নতি: আমি যদি এটা ৰাস্তা বনাওঁ আৰু তাৰ বাবে গছ কাটিবলগীয়া হয়, তেন্তে তাৰ দুগুণ গছ আমি সেই ৰাস্তাটোৰ কাষতে ৰুব লাগে।
পৰিকল্পিত নিৰ্মাণ: আধুনিক স্থাপত্যবিদসকলে এতিয়া এনেকুৱা ঘৰ বা চহৰ ডিজাইন কৰে য’ত গছবোৰ নাকাটি তাৰ মাজে মাজে বা চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কাৰ্য কৰা হয়।
সেউজ অৰ্থনীতি: আমি এনেকুৱা কল-কাৰখানা বনাব লাগে যিয়ে ধোঁৱা বা বিষাক্ত পদাৰ্থ কমকৈ উলিয়ায় আৰু প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে।
আমি আমাৰ ঘৰৰ বাৰীতে হওক বা ৰাস্তাৰ কাষতে, য’তেই ঠাই পাওঁ এজোপা গছ ৰোপণ কৰা উচিত। কাৰণ গছ অবিহনে মানুহৰ অস্তিত্ব কল্পনা কৰিব নোৱাৰি। আমি আজি ৰোপণ কৰা এজোপা গছেই কাইলৈ আমাক অক্সিজেন দিব, পৃথিৱীৰ উত্তাপ কমাব আৰু ভাগৰুৱা বাটৰুৱাক ছাঁ দিব। গতিকে আহক, আমি সকলোৱে মিলি আমাৰ পৃথিৱীখনক পুনৰ সেউজীয়া কৰি তোলোঁ। কাৰণ গছ বাছি থাকিলেহে মানুহ বাছি থাকিব।
বাঁহৰ পৰা ইথানল? হয়, নুমলীগড় বায়ো-ৰিফাইনাৰীৰ এই গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপৰ বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী নেকি? তেন্তে এতিয়াই তলৰ লিংকটোত ক্লিক কৰি সম্পূৰ্ণকৈ পঢ়ক
https://mysmartstudy.co.in/numaligarh-bio-refinery/
বহুতে ভাবিব পাৰে যে আমি এফালে গছ ৰোপণৰ কথা কৈছোঁ আৰু আনফালে ইথানলৰ বাবে বাঁহ কাটিছোঁ। কিন্তু মনত ৰাখিব, বাঁহ এবিধ তীব্ৰবেগী উদ্ভিদ যি কাটিলে পুনৰ দুগুণ উৎসাহেৰে গজি উঠে। আমি হাবি উচন কৰা নাই, বৰঞ্চ অসমৰ এই প্ৰাকৃতিক সম্পদক বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰদূষণমুক্ত ‘সেউজ ইন্ধন’ (Green Fuel) হে প্ৰস্তুত কৰিছোঁ। ই আমাৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিৱেশ— দুয়োৰে বাবে মংগলজনক।
গছ কটা বনাম বাঁহৰ ব্যৱহাৰ
আমি গছ কটাৰ বিৰোধিতা কৰোঁ কাৰণ এডাল গছ ডাঙৰ হ’বলৈ ২০-৩০ বছৰ লাগে, কিন্তু বাঁহৰ ক্ষেত্ৰত কথাটো বেলেগ।
বাঁহ গছ নহয়, ই এবিধ ঘাঁ (Grass): বৈজ্ঞানিকভাৱে বাঁহ পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ খৰকৈ বৃদ্ধি হোৱা এবিধ ‘ঘাঁ’ জাতীয় উদ্ভিদ। ইয়াক কাটিলে ই মৰি নাযায়, বৰঞ্চ তাৰ শিপাৰ পৰা পুনৰ নতুনকৈ গজালি ওলায়।
চক্ৰীয় উৎপাদন (Cyclic Growth): এডাল বাঁহ ৩-৪ বছৰতে পূৰঠ হয়। গতিকে আমি যদি এটা নিৰ্দিষ্ট চক্ৰত বাঁহ কাটো, তেন্তে প্ৰকৃতিৰ কোনো ক্ষতি নহয়। ইয়াক ‘Harvesting’ বুলিহে কোৱা হয়, ‘Deforestation’ নহয়।
পৰিত্যক্ত সম্পদৰ ব্যৱহাৰ: আমাৰ অসমৰ হাবিত বা বাৰীত বহু বাঁহ এনেয়ে মৰি পচি যায়। সেইবোৰক ইন্ধনলৈ ৰূপান্তৰ কৰাটো প্ৰকৃতিৰ অপচয় ৰোধ কৰাহে।
পৰিৱেশ অনুকূল ইন্ধন: বাঁহৰ পৰা বনোৱা ইথানল যেতিয়া পেট্ৰ’লৰ লগত মিহলাই গাড়ী চলোৱা হ’ব, তেতিয়া বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন নিৰ্গমন বহু পৰিমাণে কমি যাব। অৰ্থাৎ, বাঁহ কাটি আমি এক পৰিৱেশ হিতৈষী ইন্ধনহে প্ৰস্তুত কৰিছোঁ।
বিশেষ ঘোষণা:
এই লিখনিত থকা তথ্যসমূহ আপোনালোকক অৱগত কৰাৰ উদ্দেশ্যেহে আগবঢ়োৱা হৈছে। লিখাৰ সময়ত ক’ৰবাত শব্দৰ বানান বা বাক্য গঠনত অলপ-অচৰপ ভুল-ত্ৰুটি ৰৈ যাব পাৰে। আশাকৰোঁ আপোনালোকে বিষয়বস্তুটোৰ গুৰুত্ব বুজি ত্ৰুটিসমূহ ক্ষমাৰ চকুৰে চাব।
ধন্যবাদ
Mysmartstudy Team
অধিক জানিবৰ বাবে তলৰ লিংকসমূহ চাব পাৰে:
Environment Conservation (পৰিৱেশ সংৰক্ষণ): ভাৰত চৰকাৰৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ৰ (MoEFCC) পৰ্টেলৰ লিংক।