ৰকেটৰ ইতিহাস মহাকাশ বিজ্ঞান পৃথিৱীৰ বুকুত থিয় হৈ অজান নীলা আকাশখনৰ সিপাৰে কি আছে, সেই কৌতুহলে মানুহক অতীজৰে পৰা আমনি কৰি আহিছে। মানুহৰ সেই অদম্য হেঁপাহ আৰু বিজ্ঞাণৰ চৰম উৎকৰ্ষ সাধনৰ এক জিলিকি থকা নিদৰ্শন হ’ল— ৰকেট। ই কেৱল এটা যন্ত্ৰই নহয়, ই হ’ল পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ শিকলি ছিঙি অজান নক্ষত্ৰৰ দেশলৈ উৰা মৰা মানুহৰ এক দুসাহসী সপোন। জুই আৰু ধোঁৱাৰ এক প্ৰকাণ্ড জোৱাৰ তুলি যেতিয়া এটা ৰকেটে আকাশৰ বুকুত খোজ দিয়ে, তেতিয়া প্ৰমাণ হয় যে মানুহৰ বাবে কোনো সীমাই শেষ সীমা নহয়।
ৰকেট কি ?
সহজ অৰ্থত ক’বলৈ গ’লে, ৰকেট হ’ল এটা বিশেষ ধৰণৰ যান বা বাহন, যিটোৱে অতি তীব্ৰ বেগত আকাশলৈ উৰা মাৰিব পাৰে। কিন্তু ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বিশেষত্বটো হ’ল— ই পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তি (Gravity) অতিক্ৰম কৰি মহাকাশলৈ যাব পৰা একমাত্ৰ যান।ৰকেটৰ মূল কাম কৰা পদ্ধতিটো বুজিবলৈ তলৰ কথাখিনি মন কৰক:
১. ই কেনেকৈ চলে ? (নিউটনৰ সূত্ৰ)
ৰকেট চলে নিউটনৰ গতিৰ তৃতীয় সূত্ৰৰ সহায়ত: “প্ৰতিটো ক্ৰিয়াৰে এক সমান আৰু বিপৰীত প্ৰতিক্ৰিয়া থাকে।”ৰকেটৰ ভিতৰত থকা ইন্ধন জ্বলি যেতিয়া অতি তীব্ৰ বেগত তলৰ ফালে গেছ আৰু ধোঁৱা উলিয়াই দিয়ে, ঠিক তাৰ ওলোটা প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে ৰকেটটোৱে ওপৰৰ ফালে এটা খুন্দা (Thrust) পায়।ঠিক যেনেকৈ এটা ফুলি থকা বেলুনৰ মুখখন খুলি দিলে বতাহখিনি তললৈ ওলাই যায় আৰু বেলুনটো ওপৰলৈ উৰি যায়।
২. মহাকাশত কেনেকৈ উৰে ?
অন্যান্য বিমান বা হেলিকপ্টাৰ চলিবলৈ বায়ুমণ্ডলৰ অক্সিজেনৰ প্ৰয়োজন হয়। কিন্তু মহাকাশত যিহেতু বতাহ নাই, সেয়েহে ৰকেটে নিজৰ লগত ইন্ধনৰ লগতে অক্সিজেন (Oxidizer) কঢ়িয়াই লৈ যায়। ইয়াৰ বাবে ই যিকোনো পৰিৱেশতে জ্বলিব পাৰে।
৩. ৰকেটৰ মূল অংশসমূহ:
Payload (পে’ল’ড): যিটো বস্তু মহাকাশলৈ পঠোৱা হয় (যেনে- চেটেলাইট বা মানুহ)।
Propulsion System: য’ত ইন্ধন জ্বলি শক্তি উৎপন্ন হয়।
Guidance System: যিয়ে ৰকেটটোক সঠিক দিশত লৈ যায়।
ৰকেট কিয় প্ৰয়োজন ?
উপগ্ৰহ (Satellite) প্ৰেৰণ: যাৰ বাবে আমি আজি মোবাইল, টিভি আৰু ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছোঁ।
মহাকাশ গৱেষণা: চন্দ্ৰ, মঙ্গল গ্ৰহ বা মহাকাশৰ ৰহস্য জানিবলৈ।
প্ৰতিৰক্ষা: মিছাইল হিচাপে দেশৰ সুৰক্ষাত ব্যৱহাৰ হয়।
আহক, ৰকেটৰ এক ৰোমাঞ্চকৰ ইতিহাসৰ যাত্ৰাত ভুমুকি মাৰোঁ। মানুহে আকাশলৈ উৰা মৰাৰ সপোন দেখাৰ বহুত আগৰে পৰাই ৰকেটৰ ধাৰণাটো গঢ় লৈ উঠিছিল।তলত ৰকেটৰ ইতিহাসৰ মুখ্য পৰ্যায়বোৰ উল্লেখ কৰা হ’ল:
১. আৰম্ভণি: চীন দেশৰ বাৰুদৰ খেল (১৩ শতিকা)
ৰকেটৰ আটাইতকৈ পুৰণি ইতিহাস পোৱা যায় প্ৰাচীন চীন দেশত।প্ৰায় ১২৩২ চনত চীনা সৈন্যই মংগোলীয় আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে এক ধৰণৰ “অগ্নি কাড়” (Fire Arrows) ব্যৱহাৰ কৰিছিল।এইবোৰ আছিল আচলতে বাঁহৰ চুঙাত বাৰুদ ভৰাই তৈয়াৰ কৰা আদিমতম ৰকেট। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল শত্ৰুপক্ষৰ মনত ভয়ৰ সৃষ্টি কৰা।
২. আধুনিক ৰকেটৰ পিতৃস্বৰূপ বিজ্ঞানীসকল২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে তিনিগৰাকী মহৎ বিজ্ঞানীয়ে ৰকেটক অকল ফটকা বা বাৰুদৰ খেলৰ পৰা এক শক্তিশালী বিজ্ঞানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে:
কনষ্টাণ্টিন চিঅলকভস্কি (Konstantin Tsiolkovsky):
তেওঁ ৰাছিয়াৰ বিজ্ঞানী আছিল। তেওঁৱেই প্ৰথমে গাণিতিকভাৱে প্ৰমাণ কৰিছিল যে তৰল ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰি মহাকাশলৈ যোৱাটো সম্ভৱ।
ৰবাৰ্ট গডাৰ্ড (Robert Goddard):
১৯২৬ চনত আমেৰিকাৰ এই বিজ্ঞানীগৰাকীয়ে বিশ্বৰ প্ৰথমটো তৰল ইন্ধনচালিত ৰকেট সফলতাৰে উৎক্ষেপণ কৰিছিল। সেয়ে তেওঁক “আধুনিক ৰকেট বিজ্ঞানৰ পিতৃ” বুলি কোৱা হয়।
হাৰ্মান অবেৰ্থ (Hermann Oberth):
তেওঁ মহাকাশ ভ্ৰমণৰ বাবে মাল্টি-ষ্টেজ (Multi-stage) ৰকেটৰ ধাৰণা আগবঢ়াইছিল।
৩. দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ আৰু V-2 ৰকেটযুদ্ধৰ
সময়ত জাৰ্মানীয়ে বিশ্বৰ প্ৰথমটো দূৰপাল্লাৰ বেলিষ্টিক মিছাইল V-2 নিৰ্মাণ কৰে। ইয়াৰ মূল কাৰিকৰ আছিল ৱাৰ্নাৰ ভন ব্ৰাউন (Wernher von Braun)। যুদ্ধৰ পিছত এই প্ৰযুক্তিয়েই আমেৰিকা আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ মহাকাশ গৱেষণাৰ মূল ভেটি হৈ পৰে।
৪. মহাকাশ দৌৰ (Space Race: ১৯৫০-১৯৭০)
শীতল যুদ্ধৰ সময়ত ৰাছিয়া আৰু আমেৰিকাৰ মাজত মহাকাশ জয়ৰ প্ৰতিযোগিতা আৰম্ভ হয়:১৯৫৭: ছোভিয়েট ইউনিয়নে বিশ্বৰ প্ৰথম কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ স্পুটনিক-১ (Sputnik-1) মহাকাশলৈ পঠায়।১৯৬১: ইউৰি গাগাৰিন ৰকেটৰ সহায়ত মহাকাশলৈ যোৱা প্ৰথম মানুহ হিচাপে পৰিগণিত হয়।১৯৬৯: আমেৰিকাৰ এপ’ল’-১১ (Apollo-11) অভিযানে ‘স্যাটাৰ্ণ-৫’ ৰকেট ব্যৱহাৰ কৰি চন্দ্ৰৰ বুকুত মানুহ নমাই ইতিহাস ৰচনা কৰে।
৫. ভাৰতৰ ৰকেট ইতিহাস (ISRO)ভাৰতৰ ৰকেটৰ ইতিহাসো অতি প্ৰেৰণাদায়ক:
১৯৬৩ চনত কেৰালাৰ থুম্বাত এটা চাইকেলত ৰকেটৰ অংশ কঢ়িয়াই নি প্ৰথমটো ৰকেট (Nike-Apache) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।ড° এ. পি. জে. আব্দুল কালামৰ নেতৃত্বত ভাৰতে নিজাকৈ SLV-3 ৰকেট তৈয়াৰ কৰে। আজি আমাৰ দেশৰ PSLV, GSLV আৰু শেহতীয়া LVM3 (চন্দ্ৰযান-৩ কঢ়িয়াই নিয়া ৰকেট) বিশ্বৰ অন্যতম শক্তিশালী ৰকেট।
বৰ্তমানৰ ৰকেট প্ৰযুক্তি আগৰ তুলনাত বহুত বেছি উন্নত, শক্তিশালী আৰু আচৰিত ধৰণৰ বুদ্ধিমান হৈ পৰিছে। আহক, বৰ্তমানৰ ৰকেট কেনেকুৱা সেই বিষয়ে কিছু আমোদজনক তথ্য জানো:
১. পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য ৰকেট (Reusable Rockets)
আগতে ৰকেট এবাৰ মহাকাশলৈ পঠালে তাৰ অংশবোৰ সাগৰত পৰি নষ্ট হৈ গৈছিল। কিন্তু বৰ্তমান Elon Musk-ৰ SpaceX কোম্পানীয়ে এনেকুৱা ৰকেট বনাইছে (যেনে: Falcon 9), যিবোৰ মহাকাশলৈ গৈ পুনৰ পৃথিৱীলৈ উলটি আহে আৰু থিয় হৈ লেণ্ড কৰে।ইয়াৰ ফলত মহাকাশলৈ যোৱাৰ খৰচ বহুত কমি গৈছে।
২. অতি শক্তিশালী মেগা-ৰকেট (Mega Rockets)
বৰ্তমান পৃথিৱীত ইতিহাসৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰকেটবোৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে:Starship (SpaceX): এইটো বৰ্তমানৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰকেট, যিয়ে এশৰো অধিক মানুহক একেলগে মঙল গ্ৰহলৈ নিব পাৰিব।
SLS (NASA): আমেৰিকাৰ এই ৰকেটটোৱে পুনৰ মানুহক চন্দ্ৰলৈ লৈ যাবলৈ সাজু হৈছে (Artemis Mission)।
৩. ভাৰতৰ গৌৰৱ:
LVM3 আৰু SSLVআমাৰ ISRO-ই বৰ্তমান বিশ্বৰ অন্যতম নিৰ্ভৰযোগ্য ৰকেট চলাই আছে:LVM3 (Launch Vehicle Mark 3): এইটো ভাৰতৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰকেট, যিয়ে চন্দ্ৰযান-৩ ক চন্দ্ৰলৈ লৈ গৈছিল। ইয়াক ‘Fat Boy’ বুলিও কোৱা হয়।
SSLV: সৰু সৰু উপগ্ৰহবোৰ কম খৰচত আৰু কম সময়ত মহাকাশলৈ পঠাবলৈ ভাৰতে এই ‘Small Satellite Launch Vehicle’ প্ৰস্তুত কৰিছে।
৪. স্মাৰ্ট আৰু স্বয়ংক্ৰিয় প্ৰযুক্তি
বৰ্তমানৰ ৰকেটবোৰত অতি উন্নত কম্পিউটাৰ আৰু চেন্সৰ থাকে।যদি উৰিবৰ সময়ত কিবা বিজুতি ঘটে, ৰকেটে নিজেই সিদ্ধান্ত লৈ যাত্ৰী থকা কেপচুলটো সুৰক্ষিতভাৱে আঁতৰাই আনিব পাৰে।ইয়াত ব্যৱহাৰ কৰা ইন্ধন আগতকৈ অধিক পৰিৱেশ অনুকূল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে (যেনে: Methalox ইন্ধন)।
৫. ব্যক্তিগত খণ্ডৰ আগমণ
এতিয়া কেৱল চৰকাৰী সংস্থা নহয়, SpaceX, Blue Origin, আৰু ভাৰতৰ Skyroot Aerospace-ৰ দৰে ব্যক্তিগত কোম্পানীয়েও নিজাকৈ ৰকেট নিৰ্মাণ কৰিছে। ভাৰতৰ প্ৰথমটো ব্যক্তিগত ৰকেটৰ নাম হ’ল ‘Vikram-S’।
আগতে ৰকেট কেৱল উপগ্ৰহ পঠাবলৈ ব্যৱহাৰ হৈছিল, কিন্তু এতিয়া ৰকেটক ‘মহাকাশ পৰ্যটন’ (Space Tourism)-ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য’ত সাধাৰণ মানুহেও (ধনী হ’লে!) মহাকাশ ভ্ৰমণ কৰিব পাৰে।
ৰকেটৰ ভৱিষ্যত
এতিয়া কোনো সপোন হৈ থকা নাই, ই অতি সোনকালে আমাৰ চকুৰ সন্মুখত বাস্তৱত পৰিণত হ’বলৈ গৈ আছে। ২০২৬ চনত থিয় হৈ আমি মহাকাশ বিজ্ঞানৰ এনে এক যুগত ভৰি দিছোঁ য’ত ৰকেট কেৱল চৰকাৰী সম্পদ নহয়, বৰঞ্চ ই সাধাৰণ মানুহৰ বাবেও সহজলভ্য হৈ পৰিব।আহক জানো ৰকেটৰ ভৱিষ্যত কেনেকুৱা হ’ব:
১. মঙল গ্ৰহত মানুহৰ বসতি (Mars Colonization)
ৰকেটৰ ভৱিষ্যতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ লক্ষ্য হ’ল মঙল গ্ৰহ।
Starship: এলন মাস্কৰ SpaceX-এ ২০২৬ চনৰ শেষৰ ফালে মঙল গ্ৰহলৈ প্ৰথমটো মানৱবিহীন ৰকেট পঠোৱাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল ভৱিষ্যতে তাত চহৰ নিৰ্মাণ কৰা।ই কেৱল মহাকাশযান নহয়, ই হ’ব পৃথিৱীৰ পৰা মঙললৈ যোৱা এখন ‘বাছ’ৰ দৰে, য’ত একেলগে ১০০ জন মানুহ যাব পাৰিব।
২. মহাকাশ পৰ্যটন (Space Tourism)
ভৱিষ্যতে আপুনি চুটিত ফুৰিবলৈ যোৱাৰ দৰে মহাকাশলৈ যাব পাৰিব।Blue Origin আৰু Virgin Galactic-ৰ দৰে কোম্পানীয়ে এই কাম আৰম্ভ কৰিছেই।ভৱিষ্যতে ৰকেটৰ জৰিয়তে পৃথিৱীৰ এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ মাত্ৰ ৩০-৪০ মিনিটতে যোৱাটো সম্ভৱ হ’ব (যেনে: নিউয়ৰ্কৰ পৰা দিল্লীলৈ)।৩. নিউক্লিয়াৰ আৰু বৈদ্যুতিক ৰকেট (Advanced Propulsion)
বৰ্তমানৰ ৰকেটত ৰাসায়নিক ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ গতি সীমিত। কিন্তু ভৱিষ্যতে:
Nuclear Rockets: পাৰমাণৱিক শক্তিৰে চালিত ৰকেটে মহাকাশ যাত্ৰাৰ সময় আধা কৰি পেলাব।
Electric Propulsion: চিনেমাৰ দৰে নীলা পোহৰ নিৰ্গত হোৱা আয়ন ইঞ্জিন (Ion Engines) অধিক শক্তিশালী হৈ পৰিব, যাৰ ফলত দূৰৈৰ গ্ৰহবোৰলৈ যোৱাটো সহজ হ’ব।
৪. ভাৰতৰ ভূমিকা: Gaganyaan আৰু NGLVভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)-ৰ ভৱিষ্যত অতি উজ্জ্বল:
Gaganyaan: অতি সোনকালে ভাৰতে নিজাকৈ ৰকেটত মানুহ মহাকাশলৈ পঠাব।
NGLV (Next Gen Launch Vehicle): এইটো হ’ব ভাৰতৰ ভৱিষ্যতৰ পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য ৰকেট, যিয়ে অতি কম খৰচত গধূৰ পে’ল’ড কঢ়িয়াব পাৰিব।ভাৰতে ২০৩৫ চনৰ ভিতৰত নিজাকৈ মহাকাশ কেন্দ্ৰ (Space Station) আৰু ২০৪০ চনৰ ভিতৰত চন্দ্ৰলৈ মানুহ পঠোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।
৫. মহাকাশত খনিজ সম্পদৰ সন্ধান (Space Mining)
ভৱিষ্যতে ৰকেটবোৰ কেৱল গৱেষণাৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ মহাকাশত থকা গ্ৰহাণু (Asteroids) সমূহৰ পৰা সোণ, প্লেটিনাম আদি মূল্যবান ধাতু সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।
ৰকেটৰ ভৱিষ্যতৰ অৰ্থ হ’ল— আমি এতিয়া কেৱল ‘পৃথিৱীৰ নিবাসী’ হৈ নাথাকি ‘বহু-গ্ৰহীয় প্ৰজাতি’ (Multi-planetary Species) হৈ পৰিম।
বৰ্তমান সমগ্ৰ বিশ্বতে ৰকেট নিৰ্মাণ আৰু মহাকাশ গৱেষণাৰ এক ডাঙৰ প্ৰতিযোগিতা চলিছে। কেৱল চৰকাৰী সংস্থাই নহয়, ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীসমূহো এতিয়া এই দৌৰত আগবাঢ়ি আহিছে।তলত বিশ্বৰ আৰু ভাৰতৰ মুখ্য ৰকেট নিৰ্মাণকাৰী সংস্থাসমূহৰ তালিকা দিয়া হ’ল:
১. ভাৰতৰ মুখ্য সংস্থা (India)
ভাৰতত বৰ্তমান চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত— দুয়োটা খণ্ডতে কাম চলি আছে:
ISRO (Indian Space Research Organisation): ভাৰতৰ চৰকাৰী মহাকাশ সংস্থা। ইয়াৰ বিখ্যাত ৰকেটসমূহ হ’ল PSLV, GSLV আৰু আটাইতকৈ শক্তিশালী LVM3।
Skyroot Aerospace: ই ভাৰতৰ আটাইতকæপ্ৰথম ব্যক্তিগত মহাকাশ সংস্থা, যিয়ে নিজাকৈ ‘Vikram-S’ ৰকেট সফলতাৰে উৎক্ষেপণ কৰিছে।
AgniKul Cosmos: চেন্নাইস্থিত এই কোম্পানীটোৱে ৩-ডি প্ৰিণ্টিং (3D Printing) প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ৰকেট ইঞ্জিন আৰু ‘Agnibaan’ নামৰ ৰকেট নিৰ্মাণ কৰিছে।
২. বিশ্বৰ বিখ্যাত চৰকাৰী সংস্থাসমূহ (World – Government)প্ৰতিখন শক্তিশালী দেশৰে নিজাকৈ মহাকাশ সংস্থা আছে:
NASA (আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ): বিশ্বৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী আৰু ধনী সংস্থা। তেওঁলোকৰ বৰ্তমানৰ ডাঙৰ প্ৰকল্প হ’ল SLS (Space Launch System)।
Roscosmos (ৰাছিয়া): পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু অভিজ্ঞ সংস্থা। তেওঁলোকৰ বিখ্যাত ৰকেট হ’ল Soyuz।
CNSA (চীন): চীনৰ মহাকাশ সংস্থা, যিয়ে বৰ্তমান অতি দ্ৰুতগতিত উন্নতি কৰিছে। তেওঁলোকৰ ৰকেটৰ নাম হ’ল Long March।
ESA (ইউৰোপ): ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থা, যাৰ বিখ্যাত ৰকেট হ’ল Ariane।
৩. বিশ্বৰ প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিগত সংস্থাসমূহ (World – Private)
বৰ্তমান মহাকাশ জগতত এই কোম্পানীবোৰৰ আধিপত্য বেছি:
SpaceX (Elon Musk): বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ সফল ব্যক্তিগত সংস্থা। তেওঁলোকৰ Falcon 9 আৰু Starship ৰকেটে ইতিহাস সলনি কৰি দিছে।
Blue Origin (Jeff Bezos): আমাজনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক জেফ বেজোছৰ এই কোম্পানীটোৱে New Shepard আৰু New Glenn নামৰ ৰকেট নিৰ্মাণ কৰিছে।
Rocket Lab: সৰু সৰু উপগ্ৰহ মহাকাশলৈ পঠোৱাৰ বাবে এই কোম্পানীটো বিশ্ববিখ্যাত। তেওঁলোকৰ ৰকেটৰ নাম হ’ল Electron।
আধুনিক ৰকেট বিজ্ঞান বা মহাকাশ গৱেষণা কেৱল মেকানিকেল ইঞ্জিনীয়াৰিং নহয়, ইয়াৰ মগজু (Brain) টো হ’ল Computer Science আৰু Electronics Engineering।বিশেষকৈ অসমৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে যদি এই ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়িব বিচাৰে, তেন্তে এই দুয়োটা বিভাগৰ ভূমিকা কেনেকুৱা হ’ব, সেই বিষয়ে তলত আলোচনা কৰা হ’ল:
১. কম্পিউটাৰ চাইন্সৰ (Computer Science)
ভূমিকাৰকেট এটা কেৱল এটা লোৰ টুকুৰা নহয়, ই এটা অতি শক্তিশালী উৰি ফুৰা কম্পিউটাৰ।Software & Coding: ৰকেটটো কেতিয়া জ্বলিব, কেতিয়া ইন্ধন এৰিব আৰু কেনেকৈ সঠিক দিশত যাব— এই গোটেইবোৰ জটিল ‘ক’ড’ (Code) বা ছফ্টৱেৰৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়।
Artificial Intelligence (AI): বৰ্তমানৰ ৰকেটবোৰ ইমানেই স্মাৰ্ট যে কিবা ভুল হ’লে সি নিজে নিজেই ঠিক কৰি ল’ব পাৰে। ইয়াত AI আৰু Machine Learning-ৰ ডাঙৰ ভূমিকা আছে।Simulation: ৰকেটটো আচলতে আকাশলৈ পঠোৱাৰ আগতে কম্পিউটাৰত হাজাৰবাৰ চলাই চোৱা হয় (Simulation)। ইয়াৰ বাবে উচ্চ পৰ্যায়ৰ কম্পিউটিং প্ৰয়োজন।
২. ইলেক্ট্ৰনিক্স ইঞ্জিনীয়াৰিং (Electronics Engineering) ৰ ভূমিকা
ৰকেটৰ শৰীৰটো যদি মেকানিকেল হয়, তেন্তে ইয়াৰ স্নায়ুতন্ত্ৰ (Nervous System) টো হ’ল ইলেক্ট্ৰনিক্স।
Avionics: ৰকেটৰ ভিতৰত থকা চেন্সৰ, নেভিগেচন চিষ্টেম আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ বাবে ইলেক্ট্ৰনিক্স অপৰিহাৰ্য।
Control Systems: পৃথিৱীৰ পৰা হাজাৰ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ৰকেটটোৰ লগত কেনেকৈ কথা পাতিব (Communication) ? ইয়াত ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু কমিউনিকেচন ইঞ্জিনীয়াৰিং কামত আহে।
Embedded Systems: ৰকেটৰ ভিতৰত থকা সৰু সৰু চিপ আৰু ব’ৰ্ডবোৰ অতি উচ্চ মানদণ্ডৰ হ’ব লাগে যাতে মহাকাশৰ তীব্ৰ তাপ আৰু চেপাতো সেইবোৰ নষ্ট নহয়।
অসমৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে ই এক অতি গৌৰৱৰ আৰু উজ্জ্বল কেৰিয়াৰৰ পথ। ভাৰত চৰকাৰৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত অভিযন্তা (Engineer) হোৱাটো কেৱল এটা চাকৰি নহয়, ই দেশৰ সেৱা আৰু বিজ্ঞানৰ চৰম উৎকৰ্ষৰ অংশ হোৱাৰ এক সুবৰ্ণ সুযোগ।অসমৰ পৰা এই যাত্ৰা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব পাৰি, তাৰ এক প্ৰণালীবদ্ধ গাইডলাইন তলত দিয়া হ’ল:
১. আৰম্ভণি: সঠিক ভেটি নিৰ্মাণ (Foundation)
প্ৰথমে অসমৰ চৰকাৰী বা ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ৰ পৰা বিজ্ঞান শাখাত (PCM – Physics, Chemistry, Maths) উচ্চতৰ মাধ্যমিক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত লক্ষ্য হ’ব লাগে দেশৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানত নামভৰ্তি কৰা:
IIT/NIT: ইয়াৰ বাবে JEE Main আৰু JEE Advanced পৰীক্ষাত বহিব লাগে। আমাৰ গুৱাহাটীতে থকা IIT Guwahati বা NIT Silchar বিশ্বমানৰ প্ৰতিষ্ঠান।
State Engineering Colleges: অসমৰ AEC (Guwahati), JEC (Jorhat) আদিৰ বাবে CEE (Assam) পৰীক্ষা দিব লাগে।
২. গেট (GATE) পৰীক্ষা: কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চাবি-কাঠি ইঞ্জিনীয়াৰিং পঢ়ি থকাৰ সময়ত বা শেষ বৰ্ষত GATE (Graduate Aptitude Test in Engineering) পৰীক্ষাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
PSU-ত চাকৰি: এই পৰীক্ষাৰ নম্বৰৰ ভিত্তিৰে ভাৰত চৰকাৰৰ ডাঙৰ ডাঙৰ সংস্থা যেনে ONGC, IOCL, GAIL, BHEL, NTPC আদিত পোনপটীয়াভাৱে উচ্চ পদস্থ বিষয়া (Class-I Officer) হিচাপে নিযুক্তি পোৱা যায়।
উচ্চ শিক্ষা: এই পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে IIT বা IISc-ত M.Tech কৰি নিজক এজন বিশেষজ্ঞ অভিযন্তা হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি।
৩. মহাকাশ আৰু প্ৰতিৰক্ষাৰ সপোন: ISRO আৰু DRDO যদি লক্ষ্য ৰকেট বিজ্ঞান বা দেশৰ সুৰক্ষা প্ৰযুক্তি হয়, তেন্তে দুটা প্ৰধান পথ আছে:
ISRO (Indian Space Research Organisation):ইছৰ’ৱে নিজাকৈ ICRB (ISRO Centralized Recruitment Board) পৰীক্ষা পাতে।বি.ই./বি.টেক (BE/B.Tech) ত ৬৫% নম্বৰ থকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে এই পৰীক্ষাত বহিব পাৰে।বিশেষকৈ Mechanical, Electronics, আৰু Computer Science শাখাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ইয়াত সৰ্বাধিক সুযোগ থাকে।
DRDO (Defence Research and Development Organisation): ভাৰতৰ ক্ষেপণাস্ত্ৰ (Missile) আৰু প্ৰতিৰক্ষা সঁজুলি নিৰ্মাণ কৰা এই সংস্থাই RAC (Recruitment and Assessment Centre) ৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানী নিযুক্তি দিয়ে।ইয়াত নিযুক্তিৰ বাবে প্ৰায়ে GATE Score আৰু তাৰ পিছত এটা ব্যক্তিগত সাক্ষাৎকাৰ (Interview) লোৱা হয়।
অসমৰ ল’ৰা-ছোৱালীৰ মেধা আৰু কষ্ট কৰিব পৰা ক্ষমতা কাৰোতকৈ কম নহয়। কেৱল সঠিক সময়ত সঠিক তথ্যৰ অভাৱত বহুতে পিছ পৰি ৰয়। আজিৰ ডিজিটেল যুগত ইণ্টাৰনেটৰ সহায়ত ঘৰত বহিয়েই এই সকলোবোৰ পৰীক্ষাৰ বাবে সাজু হ’ব পাৰি।
আজিৰ প্ৰজন্মৰ বাবে, বিশেষকৈ অসমৰ উদীয়মান ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে ৰকেট বিজ্ঞান এক বিৰাট সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ। আমাৰ মাজৰ পৰাই কাইলৈৰ কোনোবা এজন বিজ্ঞানীয়ে হয়তো ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণাৰ নতুন ইতিহাস লিখিব। ৰকেটৰ সেই উৰ্ধমুখী যাত্ৰাই আমাক সদায় সোঁৱৰাই থাকিব যে— লক্ষ্য যদি আকাশ হয়, তেন্তে কোনো প্ৰত্যাহ্বানেই আমাক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে। মহাকাশৰ এই মহাযাত্ৰা কেৱল আৰম্ভণিহে, অনাগত দিনত মানুহে নক্ষত্ৰৰ দেশত নিজৰ নতুন ঠিকনা গঢ়ি তোলাটো এতিয়া কেৱল সময়ৰ হে কথা।
উচ্চতৰ মাধ্যমিক (HS) আৰু স্নাতক (Graduation) ডিগ্ৰী লোৱাৰ পিছত মই আচলতে কি কৰিব লাগে ?এই সকলোবোৰ তথ্য বিতংভাৱে জানিবলৈ আমাৰ তলৰ লিংকটোত ক্লিক কৰক:
👉 https://share.google/xUH1xEmyWgd5WpIII
Disclaimer
ৰকেট বিজ্ঞান হ’ল পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ এক অতি জটিল আৰু গভীৰ বিষয়। আমি আমাৰ সাধ্যানুসাৰে এই জটিল তথ্যসমূহ আপোনালোকৰ বাবে সহজ-সৰলকৈ উপস্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ। যিহেতু জ্ঞান আহৰণৰ কোনো শেষ নাই আৰু আমিও এই শিকন প্ৰক্ৰিয়াৰেই একো একোজন যাত্ৰী, সেয়েহে আমাৰ এই প্ৰচেষ্টাত অনিচ্ছাকৃতভাৱে বানান ভুল বা বাক্য গাঁথনিত বিসংগতি থাকিব পাৰে।এনেধৰণৰ যিকোনো ভুলৰ বাবে আমি ক্ষমা প্ৰাৰ্থী। আমাৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে আপোনালোকক সঠিক দিশ নিৰ্ণয়ত সহায় কৰা আৰু মহাকাশ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তোলা।
ধন্যবাদেৰে
MySmart Study Team
ৰকেট বিজ্ঞান আৰু মহাকাশ অভিযানৰ বিষয়ে যদি আপুনি আৰু অধিক গভীৰভাৱে জানিব বিচাৰে, তেন্তে তলৰ লিংকসমূহলৈ যাব পাৰে
ভাৰতীয় মহাকাশ অভিযানৰ বাবে (ISRO):
ভাৰতৰ গৌৰৱময় ৰকেটসমূহ (যেনে- LVM3, PSLV) আৰু আগন্তুক অভিযানৰ বিষয়ে জানিবলৈ ইছৰ’ৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট ভিজিট কৰক:
বিশ্বৰ মহাকাশ প্ৰযুক্তিৰ বাবে (NASA):
আমেৰিকাৰ নাছাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত বিশ্বৰ শেহতীয়া ৰকেট প্ৰযুক্তি আৰু মহাকাশৰ ৰহস্যৰ বিষয়ে জানিবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক: