ইনভাৰ্টাৰ, ফ্ৰীজ আৰু গেছ চিলিণ্ডাৰ কিয় বিস্ফোৰণ হয় ? আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰা ইনভাৰ্টাৰ, ফ্ৰীজ বা এল.পি.জি. চিলিণ্ডাৰবোৰ অতি উপযোগী হ’লেও, সামান্য অসতৰ্কতাৰ বাবে এইবোৰ ভয়ংকৰ বিপদৰ কাৰণ হ’ব পাৰে। এই বিস্ফোৰণসমূহ কিয় হয়, তাৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল:
১. নীৰৱ ঘাটক:
এল.পি.জি. চিলিণ্ডাৰ (LPG Cylinder)প্ৰথমতে ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ নাম আৰু উপাদানকেইটা জানি লওঁ আহক:
LPG-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম: Liquefied Petroleum Gas (দ্ৰৱীভূত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ)।
ইয়াত কি কি গেছ থাকে?
এল.পি.জি. মূলতঃ প্ৰ’পেন (Propane) আৰু বিউটেন (Butane) নামৰ দুবিধ হাইড্ৰ’কাৰ্বন গেছৰ মিশ্ৰণ।
গোন্ধৰ ৰহস্য: প্ৰাকৃতিকভাৱে এই গেছবোৰৰ কোনো গোন্ধ নাই। কিন্তু যদি গেছ লিক হয়, যাতে আমি লগে লগে ধৰিব পাৰো, তাৰ বাবে ইয়াত ‘ইথাইল মাৰ্কাপ্টান’ (Ethyl Mercaptan) নামৰ এবিধ তীব্ৰ গোন্ধযুক্ত ৰাসায়নিক দ্ৰব্য মিহলাই দিয়া হয়।
বিস্ফোৰণ কেনেকৈ ঘটে? (প্ৰক্ৰিয়াটোৰ গভীৰলৈ)চিলিণ্ডাৰ এটা সাধাৰণতে নিৰাপদ তীখাৰে নিৰ্মিত, কিন্তু দুটা বিশেষ কাৰণত ই ‘বোমা’লৈ পৰিণত হয়:
১. গেছ ক্লাউড বিস্ফোৰণ (Vapour Cloud Explosion):
যেতিয়া চিলিণ্ডাৰৰ পাইপ বা ৰেগুলেটৰৰ পৰা গেছ লিক হয়, এই গেছ বতাহতকৈ গধুৰ হোৱা বাবে মজিয়াত জমা হৈ থাকে। আপুনি যদি সেই সময়ত এটা সাধাৰণ ইলেক্ট্ৰিক চুইচ টিপে বা মোবাইল ফোন ব্যৱহাৰ কৰে, তাৰ পৰা ওলোৱা অতি সূক্ষ্ম স্পাৰ্কেও (Micro-spark) গোটেই কোঠাটোত থকা গেছখিনিত মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে জুই লগাই দিব পাৰে।
২. BLEVE – আটাইতকৈ বিপদজনক স্থিতি: ধৰি লওক চিলিণ্ডাৰটোৰ ওচৰত জুই লাগিছে। সেই জুইৰ তাপত চিলিণ্ডাৰৰ ভিতৰত থকা তৰল গেছখিনি উতলিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অতি দ্ৰুতগতিত ভাপলৈ (Gas) সলনি হয়।যিহেতু চিলিণ্ডাৰটোৰ আয়তন নিৰ্দিষ্ট, এই অতিৰিক্ত গেছখিনিয়ে ভিতৰৰ পৰা দেৱালখনত প্রচণ্ড চাপ দিয়ে।যেতিয়া এই চাপে তীখাৰ সহনশীলতা অতিক্ৰম কৰে, তেতিয়াই BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion) ঘটে। ই ইমান শক্তিশালী যে ইয়াৰ ফলত ডাঙৰ অট্টালিকাও খহি পৰিব পাৰে।
সাৱধানতা (Safety Tips):
বতাহ চলাচল:
পাকঘৰত সদায় ভেণ্টিলেচন বা খিৰিকী খোলা ৰাখিব লাগে যাতে লিক হোৱা গেছ বাহিৰলৈ ওলাই যাব পাৰে।চুইচ টিপিব নালাগে: যদি গেছৰ গোন্ধ পায়, তেন্তে কেতিয়াও লাইট বা ফেনৰ চুইচ অন/অফ নকৰিব।
বগা ধোঁৱা:
যদি চিলিণ্ডাৰৰ পৰা বগা ধোঁৱা ওলোৱা দেখে, বুজিব যে সেয়া লিক হোৱা তৰল গেছ আৰু ই অতি বিপদজনক।
বহু সময়ত বাতৰি কাকত বা ছচিয়েল মিডিয়াত বিস্ফোৰণৰ খবৰ দেখি আমি পাকঘৰত সোমাবলৈ ভয় কৰোঁ। কিন্তু মনত ৰাখিব, এল.পি.জি. চিলিণ্ডাৰবোৰ অতি শক্তিশালী পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ পাছতহে বজাৰলৈ আহে। ইয়াক লৈ ভয় খোৱাতকৈ বিজ্ঞানসন্মতভাৱে সাৱধান হোৱাটোৱেহে বুদ্ধিমানৰ কাম।ভয় দূৰ কৰিবলৈ এইকেইটা কথা মনত ৰাখক:
চিলিণ্ডাৰ বোমা নহয়: এটা চিলিণ্ডাৰ ইমান শক্তিশালীকৈ বনোৱা হয় যে ই অতি উচ্চ চাপ আৰু তাপ সহ্য কৰিব পাৰে। আমাৰ সামান্য ভুলৰ বাবেহে বিপদ মাতি আনো।গোন্ধ পালে ভয় নাখাব: যদি গেছৰ গোন্ধ পাইছে, তাৰ মানে ‘ইথাইল মাৰ্কাপ্টান’ৰ বাবে আপুনি আগতীয়াকৈ সতৰ্কবাণী পাইছে। ই ভয় খুৱাবলৈ নহয়, আপোনাক বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈহে দিয়া হৈছে।
বিপদৰ সময়ত আপোনাৰ কৰণীয়:
১. কোনো ইলেকট্ৰিক চুইচ টিপিব নালাগে।
২. জুইশলা বা লাইটাৰ নজ্বলাব।
৩. চিলিণ্ডাৰৰ ৰেগুলেটৰটো বন্ধ কৰি দিয়ক।
৪. ঘৰৰ সকলো দুৱাৰ-খিৰিকী খুলি দিয়ক যাতে গেছ বাহিৰলৈ ওলাই যাব পাৰে।”সজাগতাই হ’ল আটাইতকৈ ডাঙৰ সুৰক্ষা কৱচ।”
আই.এচ.আই. (ISI) মাৰ্কা পাইপ আৰু ৰেগুলেটৰৰ গুৰুত্ব:
এল.পি.জি. ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ সদায় গুণগত মানদণ্ডৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। ইয়াৰ বাবে তলৰ কথাবোৰ মনত ৰখা অতি প্ৰয়োজনীয়:
ISI মাৰ্কাযুক্ত সুৰক্ষা পাইপ: সাধাৰণ প্লাষ্টিকৰ পাইপ কেতিয়াও ব্যৱহাৰ নকৰিব। সদায় ISI মাৰ্কা থকা ‘সুৰক্ষা হোছ’ (Suraksha Hose) ব্যৱহাৰ কৰক। এই পাইপবোৰ জুই প্ৰতিৰোধী আৰু ইয়াৰ ভিতৰত তীখাৰ জাল থাকে, যাৰ ফলত এন্দুৰে সহজে কামুৰি ফুটা কৰিব নোৱাৰে।
প্ৰমাণিত ৰেগুলেটৰ: গেছ এজেন্সীৰ পৰা দিয়া বা স্বীকৃত কোম্পানীৰ ISI মাৰ্কা থকা ৰেগুলেটৰহে ব্যৱহাৰ কৰিব। কম দামী বা ফুটপাথত পোৱা ৰেগুলেটৰ ব্যৱহাৰ কৰাটো এটা ডাঙৰ বিপদ হ’ব পাৰে।
সলনি কৰাৰ সময়: মনত ৰাখিব যে প্ৰতিটো পাইপৰ এটা নিৰ্দিষ্ট ম্যাদ থাকে। ৫ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতেই পাইপটো সলনি কৰা উচিত, যদিও বাহিৰৰ পৰা সেয়া দেখিবলৈ ভাল হৈ থাকে।এই সৰু সাৱধানতাখিনিয়েই আপোনাৰ পৰিয়ালক এক বৃহৎ বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰে।
ISI-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম:
ISI মানে হ’ল Indian Standards Institution।বৰ্তমান ইয়াক BIS (Bureau of Indian Standards) বুলি জনা যায়, কিন্তু এতিয়াও সামগ্ৰীৰ গুণগত মান বুজাবলৈ এই পুৰণি “ISI Mark” চিহ্নটোৱেই ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ISI মাৰ্কা আচলতে কি?
ISI মাৰ্কা হ’ল ভাৰতত ব্যৱহৃত এক গুণগত মানদণ্ডৰ প্ৰমাণপত্ৰ (Certification Mark)। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল:নিৰাপত্তাৰ গেৰাণ্টি: কোনো এটা সামগ্ৰী (যেনে- গেছ পাইপ, ৰেগুলেটৰ বা ইলেকট্ৰিক ইস্ত্ৰি) যদি ISI মাৰ্কাযুক্ত, তেন্তে বুজিব লাগিব যে সেই সামগ্ৰীটো চৰকাৰী মানদণ্ড অনুসৰি কঠোৰ পৰীক্ষাৰ মাজেৰে পাছ হৈ আহিছে।
সঠিক নিৰ্মাণ: এই চিহ্নটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে সামগ্ৰীটো নিৰ্মাণ কৰোঁতে কোনো কম দামী বা নিম্নমানৰ বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাই।বিস্ফোৰণ ৰোধক: বিশেষকৈ এল.পি.জি. পাইপৰ ক্ষেত্ৰত ISI মাৰ্কাই নিশ্চিত কৰে যে পাইপটোৱে গেছৰ উচ্চ চাপ সহ্য কৰিব পাৰিব আৰু ই সহজে ফাটি নাযায়।
ভাৰতত এল.পি.জি. (LPG) উৎপাদন আৰু বিতৰণৰ সৈতে জড়িত কেইটামান প্ৰধান চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম তলত দিয়া হ’ল:
১. BPCL (Bharat Petroleum Corporation Limited): এল.পি.জি. ব্ৰেণ্ডটো হৈছে ‘ভাৰত গেছ’ (Bharatgas)। আই.অ’.চি.এল.ৰ দৰেই ইও ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান।
২. Reliance Industries Limited (RIL): ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ভিতৰত ৰিলায়েন্স হৈছে সৰ্ববৃহৎ এল.পি.জি. উৎপাদনকাৰী। ইহঁতৰ ‘ৰিলায়েন্স গেছ’ নামেৰে নিজাকৈ বিতৰণ নেটৱৰ্ক আছে।
৩. ONGC (Oil and Natural Gas Corporation): অ’এনজিচিয়ে পোনপটীয়াকৈ গ্ৰাহকক গেছ যোগান নধৰিলেও, ইহঁত ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ খাৰুৱা তেল আৰু গেছ উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠান। ইহঁতে উৎপাদন কৰা গেছৰ এটা বৃহৎ অংশ আই.অ’.চি.এল. বা বি.পি.চি.এল.-ৰ দৰে কোম্পানীবোৰক দিয়ে।
৪. Nayara Energy: আগৰ ‘এচাৰ অইল’ (Essar Oil) বৰ্তমান নায়াৰা নামেৰে পৰিচিত।
চৰকাৰী খণ্ড: IOCL (Indane), BPCL (Bharatgas), HPCL (HP Gas)।
ব্যক্তিগত খণ্ড: Reliance Gas, Nayara Energy।
ইনভাৰ্টাৰৰ বেটাৰীটো এটা বোমাৰ দৰেই বিস্ফোৰণ হ’ব পাৰে ?
আজি কালি প্ৰতিখন ঘৰৰে এক অপৰিহাৰ্য অংগ হ’ল ইনভাৰ্টাৰ। কিন্তু আপুনি জানেনে যে ইনভাৰ্টাৰৰ বেটাৰীটো এটা বোমাৰ দৰেই বিস্ফোৰণ হ’ব পাৰে? ইয়াৰ আঁৰৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণসমূহ হ’ল:
বিস্ফোৰক হাইড্ৰ’জেন গেছ (Hydrogen Gas): ইনভাৰ্টাৰৰ বেটাৰী (Lead-acid battery) যেতিয়া চাৰ্জ হৈ থাকে, তেতিয়া ইয়াৰ ভিতৰত থকা ইলেকট্ৰ’লাইটৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ ফলত হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন হয়। এই গেছটো অতিশয় দহনশীল। যদি বেটাৰীটো এটা বন্ধ কোঠাত থাকে আৰু তাত বতাহ চলাচলৰ সুবিধা নাথাকে, তেন্তে সেই হাইড্ৰ’জেন গেছ কোঠাটোত জমা হৈ পৰে। এনে অৱস্থাত কোনো এটা সৰু বৈদ্যুতিক স্পাৰ্ক হ’লেই ভয়ংকৰ বিস্ফোৰণ ঘটিব পাৰে।
ভেন্টিলেচন কেপ (Ventilation Cap) বন্ধ হোৱা: বেটাৰীৰ ওপৰত থকা সৰু সৰু ফুটা থকা বিৰ্পি (Caps) বোৰে গেছ ওলাই যোৱাত সহায় কৰে। যদি কোনো কাৰণত এই ফুটাবোৰ ধূলি বা মলিৰে বন্ধ হৈ যায়, তেন্তে ভিতৰত গেছৰ চাপ বাঢ়ি যায় আৰু বেটাৰীটো বেলুনৰ দৰে ফুলি উঠি হঠাৎ ফাটি যায়।
অ’ভাৰ চাৰ্জিং (Overcharging): যদি ইনভাৰ্টাৰৰ চাৰ্জিং কন্ট্ৰ’ল চাৰ্কিটটো বেয়া হয়, তেন্তে বেটাৰীটো প্ৰয়োজনতকৈ বেছি চাৰ্জ হৈ থাকে। ইয়াৰ ফলত বেটাৰীটো অত্যাধিক গৰম হয় আৰু ভিতৰৰ প্লেটবোৰ নষ্ট হৈ শ্বৰ্ট চাৰ্কিট হোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়।
বেটাৰীত পানীৰ নাটনি: বেটাৰীত নিয়মীয়াকৈ ডিষ্টিলড ৱাটাৰ (Distilled Water) চেক নকৰিলে ইয়াৰ ভিতৰৰ প্লেটবোৰ শুকাই যায় আৰু গৰম হবলৈ ধৰে। শুকান প্লেটৰ মাজত হোৱা সৰু ফিৰিঙতিয়েও ভিতৰত জমা হোৱা গেছত জুই লগাই দিব পাৰে।
সুৰক্ষাৰ বাবে ৩টা সহজ টিপ্ছ:
ইনভাৰ্টাৰটো সদায় খিৰিকী থকা বা বতাহ চলাচল কৰা খোলা ঠাইত ৰাখিব।
প্ৰতি ৩-৪ মাহৰ মূৰে মূৰে বেটাৰীৰ পানী চেক কৰিব আৰু সদায় ডিষ্টিলড ৱাটাৰহে ব্যৱহাৰ কৰিব।
বেটাৰীৰ টাৰ্মিনেলবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰাখিব যাতে জং (Rust) ধৰি লুজ কানেকচন বা স্পাৰ্ক নহয়।
বেটাৰীৰ বিস্ফোৰণ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু ইয়াক ঠাণ্ডা কৰি ৰাখিবলৈ বেটাৰী ফেন (Exhaust Fan) আৰু ইনভাৰ্টাৰৰ ভিতৰৰ ফেনখনৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ
ফেনৰ গুৰুত্ব (Role of Cooling Fan):
ইনভাৰ্টাৰ এটা চলি থকাৰ সময়ত ই যথেষ্ট তাপ উৎপন্ন কৰে। ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ তলৰ কথাবোৰ জনাটো প্ৰয়োজন:
ইনভাৰ্টাৰৰ কুলিং ফেন (In-built Cooling Fan):
প্ৰতিটো ইনভাৰ্টাৰৰ পিছফালে এখন সৰু ফেন থাকে। ইয়াৰ কাম হ’ল ইনভাৰ্টাৰৰ ভিতৰত উৎপন্ন হোৱা গৰম বতাহখিনি বাহিৰ কৰি দিয়া। যদি কোনো কাৰণত এই ফেনখন চলা বন্ধ হয়, তেন্তে ইনভাৰ্টাৰটো ‘অভাৰহিট’ (Overheat) হৈ ভিতৰৰ চাৰ্কিট জ্বলি যাব পাৰে বা বেটাৰীৰ ওপৰত অতিৰিক্ত চাপ পৰি দুৰ্ঘটনা ঘটিব পাৰে।
বেটাৰীৰ বাবে এক্সষ্ট ফেন (Exhaust Fan):
যদি আপুনি ইনভাৰ্টাৰটো এটা সৰু কেবিন বা আলমাৰীৰ দৰে বন্ধ ঠাইত ৰাখিছে, তেন্তে তাত এটা সৰু এক্সষ্ট ফেন লগোৱাটো খুবেই জৰুৰী। এই ফেনে বেটাৰীৰ পৰা ওলোৱা বিপজ্জনক হাইড্ৰ’জেন গেছখিনি কোঠাটোৰ পৰা বাহিৰ কৰি দিয়ে, যাৰ ফলত গেছ জমা হৈ বিস্ফোৰণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাথাকে।
বতাহ চলাচলৰ বাবে ঠাই:
ইনভাৰ্টাৰ আৰু বেটাৰীটো দেৱালৰ পৰা অন্ততঃ ৫-৬ ইঞ্চি আঁতৰত ৰাখিব লাগে যাতে ফেনখনে বতাহ টনা আৰু এৰাত কোনো বাধা নাপায়।
”সদায় মন কৰিব যেতিয়া ইনভাৰ্টাৰে বেটাৰীটো চাৰ্জ কৰি থাকে, তেতিয়া তাৰ ফেনখন ঘূৰি আছে নে নাই। যদি ফেনখন চলোৱা নাই বা কিবা অস্বাভাৱিক শব্দ কৰিছে, তেন্তে লগে লগে দক্ষ ইলেকট্ৰিচিয়ান সহায় লওক।”
৩. ফ্ৰীজ (Refrigerator) কিয় বিস্ফোৰণ হয়?
ইয়াৰ আঁৰৰ বিজ্ঞান আমাৰ ঘৰত ২৪ ঘণ্টাই চলি থকা একমাত্ৰ যন্ত্ৰটোৱেই হৈছে ফ্ৰীজ। দেখাত ই অতি শান্ত যেন লাগিলেও, ইয়াৰ পিছফালে থকা কম্প্ৰেছৰটোৱে একেৰাহে কাম কৰি থাকে।
ফ্ৰীজ বিস্ফোৰণ হোৱাৰ মূল বৈজ্ঞানিক কাৰণসমূহ হ’ল:
জ্বলনশীল ৰেফ্ৰিজাৰেণ্ট গেছ (Refrigerant Gas): আগৰ দিনৰ ফ্ৰীজত চি.এফ.চি. (CFC) গেছ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিটো পৰিৱেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক আছিল। কিন্তু আধুনিক ফ্ৰীজত R600a (Isobutane) নামৰ এবিধ গেছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই গেছটো পৰিৱেশৰ বাবে ভাল হ’লেও ই অতিশয় জ্বলনশীল (Highly Flammable)। যদি ফ্ৰীজৰ পাইপ লিক হৈ এই গেছ ওলাই আহে আৰু তাত কিবা কাৰণত স্পাৰ্ক হয়, তেন্তে ই ভয়ংকৰ বিস্ফোৰণ ঘটাব পাৰে।
কম্প্ৰেছৰৰ অভাৰহিটিং (Compressor Overheating): ফ্ৰীজৰ তলৰ ফালে থকা কম্প্ৰেছৰটোৱে গেছটোক চাপ দি গোটেই ফ্ৰীজটোত ঘূৰাই ফুৰে। যদি ফ্ৰীজটো দেৱালৰ সৈতে একেবাৰে লগ লগাই থোৱা হয়, তেন্তে কম্প্ৰেছৰৰ গৰম বতাহ ওলাই যাব নোৱাৰে। এনে অৱস্থাত কম্প্ৰেছৰটো অতিপাত গৰম হৈ পৰে আৰু এটা সময়ত ই সহ্য কৰিব নোৱাৰি বোমাৰ দৰে ফাটি যায়।
শ্বৰ্ট চাৰ্কিট আৰু স্পাৰ্ক: ফ্ৰীজৰ ভিতৰত থকা থাৰ্মোষ্টেট (Thermostat) বা অন্যান্য বৈদ্যুতিক চুইচবোৰ পুৰণি হ’লে তাত স্পাৰ্ক হ’ব পাৰে। যদি একে সময়তে গেছ লিক হৈ থাকে, তেন্তে সেই সৰু স্পাৰ্কটোৱেই গোটেই ফ্ৰীজটো উৰুৱাই দিবলৈ যথেষ্ট।
ভল্টেজৰ তাৰতম্য:
হঠাতে ভল্টেজ কমিলে বা বাঢ়িলে কম্প্ৰেছৰৰ ওপৰত অধিক হেঁচা পৰে। ইয়াৰ ফলত কম্প্ৰেছৰৰ কয়েল জ্বলি গৈও দুৰ্ঘটনা ঘটিব পাৰে।
ফ্ৰীজটো সুৰক্ষিত ৰখাৰ উপায়:
দেৱালৰ পৰা দূৰত্ব: ফ্ৰীজটো সদায় দেৱালৰ পৰা অন্ততঃ ৬-১০ ইঞ্চি আঁতৰত ৰাখিব লাগে যাতে বতাহ চলাচল কৰিব পাৰে।
কুণ্ডলী পৰিষ্কাৰ কৰক: ফ্ৰীজৰ পিছফালে থকা নেট বা কুণ্ডলীবোৰত ধূলি জমা হ’বলৈ নিদিব। ধূলি জমা হ’লে কম্প্ৰেছৰটো বেছি গৰম হয়।
ষ্টেবিলাইজাৰ ব্যৱহাৰ কৰক: যদিও আজিকালিৰ বহু ফ্ৰীজত ষ্টেবিলাইজাৰ নালাগে বুলি কোৱা হয়, তথাপিও আমাৰ অসমৰ দৰে ঠাইত য’ত ভল্টেজৰ সমস্যা থাকে, তাত এটা ভাল ষ্টেবিলাইজাৰ লগোৱাটোৱে অধিক নিৰাপত্তা দিয়ে।
ফ্ৰীজৰ ভিতৰভাগ মাহেকীয়াকৈ চাফা কৰি ৰখাটো কেৱল পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ বাবেই নহয়, ইয়াৰ কাৰিকৰী সুৰক্ষা আৰু কাৰ্যক্ষমতাৰ (Efficiency) বাবেও অতি জৰুৰী। যিমান পৰিষ্কাৰকৈ থাকিব, তাৰ আয়ুস সিমান বৃদ্ধি পাব।মাহত অন্ততঃ এবাৰ ফ্ৰীজটো চাফা কৰাৰ লাভসমূহ তলত দিয়া হ’ল:
১. বিদ্যুৎ বিল ৰাহি হয় ফ্ৰীজৰ ভিতৰত যদি অত্যাধিক বৰফ জমা হয় (বিশেষকৈ ফ্ৰীজাৰত), তেন্তে কম্প্ৰেছৰটোৱে নিৰ্দিষ্ট উষ্ণতা বজাই ৰাখিবলৈ অধিক সময় কাম কৰিব লগা হয়। ইয়াৰ ফলত আপোনাৰ বিদ্যুৎ বিল বৃদ্ধি পায়। মাহেকীয়াকৈ চাফা কৰিলে এই অতিৰিক্ত বৰফ জমা হ’বলৈ নাপায়।
২. গেছ লিক হোৱাৰ সম্ভাৱনা কমে বহুসময়ত ফ্ৰীজৰ ভিতৰত খাদ্যবস্তু বা তৰল পদাৰ্থ পৰি থাকে। এইবোৰে লাহে লাহে ফ্ৰীজৰ ভিতৰৰ প্লাষ্টিক বা মেটেলৰ অংশবোৰ ক্ষয় (Corrosion) কৰিব পাৰে। নিয়মিত চাফা কৰি থাকিলে ভিতৰৰ কুণ্ডলী বা পাইপবোৰ সুৰক্ষিত থাকে।
৩. বেক্টেৰিয়া আৰু দুৰ্গন্ধ মুক্ত ফ্ৰীজৰ দৰে বন্ধ ঠাইত খাদ্যবস্তু বেছিদিন থাকিলে ‘লিষ্টেৰিয়া’ (Listeria) নামৰ এবিধ বেক্টেৰিয়াৰ জন্ম হ’ব পাৰে যি খাদ্য বিষাক্ত কৰিব পাৰে। মাহেকীয়াকৈ চাফা কৰিলে ফ্ৰীজটো দুৰ্গন্ধমুক্ত হৈ থাকে।
৪. ড্ৰেইন হোল (Drain Hole) পৰিষ্কাৰ থাকেপ্ৰতিটো ফ্ৰীজৰ ভিতৰত এটা সৰু ফুটা থাকে যাৰ মাজেৰে অতিৰিক্ত পানী বাহিৰলৈ ওলাই যায়। যদি এই ফুটাটো লেতেৰা হৈ বন্ধ হয়, তেন্তে ফ্ৰীজৰ তলত পানী জমা হ’বলৈ ধৰে, যিয়ে ফ্ৰীজটোৰ বডীটোত জং (Rust) ধৰাব পাৰে।
চাফা কৰাৰ সঠিক নিয়ম:
Power Off: চাফা কৰাৰ আগতে সদায় ফ্ৰীজৰ মেইন চুইচটো বন্ধ কৰি প্লাগটো খুলি ল’ব লাগে।
Defrost: ফ্ৰীজাৰত জমা হোৱা বৰফবোৰ নিজে গলি যাবলৈ দিয়ক, কেতিয়াও কটাৰী বা জোঙা বস্তুৰে বৰফ গুচাবলৈ চেষ্টা নকৰিব। ইয়াৰ ফলত গেছ পাইপ ফুটা হৈ বিস্ফোৰণৰ দৰে বিপদ ঘটিব পাৰে।
Cleaning Agent: চাফা কৰিবলৈ বেকিং চডা আৰু অলপ গৰম পানী ব্যৱহাৰ কৰাটো আটাইতকৈ উত্তম উপায়।
বৰষুণৰ বতৰত বা মেঘে গাজিলে আমাৰ অতি মৰমৰ ইনভাৰ্টাৰ আৰু ফ্ৰীজটো সুৰক্ষিত ৰখাৰ বাবে কিছুমান বিশেষ সাৱধানতা ল’ব লাগে।মেঘে গাজিলে বা ঠাণ্ডাৰ দিনত হঠাতে হোৱা Voltage Surge (ভল্টেজৰ অস্বাভাৱিক বৃদ্ধি) যিকোনো বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ বাবে কাল হ’ব পাৰে।মেঘে গাজিলে আপুনি তলৰ পদক্ষেপসমূহ ল’ব লাগে:
১. ফ্ৰীজৰ বাবে কৰণীয়:
প্লাগটো খুলি দিয়ক: মেঘে গাজিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে বা বেছি বিজুলী মাৰিলে কেৱল চুইচটো বন্ধ কৰাই যথেষ্ট নহয়। ফ্ৰীজৰ প্লাগটো চকেটৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে খুলি দিব লাগে। কাৰণ বিজুলী পৰিলে সেই তীব্ৰ শক্তি বৈদ্যুতিক তাঁৰৰ মাজেৰে আহি চুইচটো বন্ধ থাকিলেও আৰ্কিং (Arcing) কৰি ভিতৰৰ কম্প্ৰেছৰ নষ্ট কৰিব পাৰে।
ষ্টেবিলাইজাৰৰ ব্যৱহাৰ: যদি আপোনাৰ ফ্ৰীজত এটা ভাল মানৰ ষ্টেবিলাইজাৰ লগোৱা আছে, ই কিছু পৰিমাণে ভল্টেজৰ উঠা-নমা চম্ভালিব পাৰে। তথাপিও ধুমুহাৰ সময়ত প্লাগটো খুলি থোৱাটোৱেই আটাইতকৈ নিৰাপদ।
২. ইনভাৰ্টাৰৰ বাবে কৰণীয়:
মেইন চাপ্লাই (Input) বন্ধ কৰক:
মেঘে গাজিলে ইনভাৰ্টাৰৰ মেইন প্লাগটো (যিটোৰ পৰা বেটাৰী চাৰ্জ হয়) খুলি দিয়াটো ভাল। ইয়াৰ ফলত যদি ওচৰত ক’ৰবাত বিজুলী পৰে, তেন্তে সেই ‘ছাৰ্জ’ (Surge) ইনভাৰ্টাৰৰ চাৰ্কিটলৈ সোমাব নোৱাৰে।
ইনভাৰ্টাৰ চুইচ অফ কৰিব নালাগে:
আপুনি ইনভাৰ্টাৰৰ মেইন প্লাগটো খুলি দিলেও ঘৰৰ লাইট-ফেন চলাই ৰাখিব পাৰে (বেটাৰী মডত)। ইয়াত বিপদ কম। মাত্ৰ বাহিৰৰ পৰা অহা বিদ্যুৎ সংযোগটো বিচ্ছিন্ন কৰি ৰখাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
আৰ্থিং (Earthing) পৰীক্ষা: আপোনাৰ ঘৰৰ বা ইনভাৰ্টাৰৰ আৰ্থিংটো সঠিক হৈ আছে নে নাই সেইটো পৰীক্ষা কৰি ল’ব। সঠিক আৰ্থিং থাকিলে বিজুলী পৰিলেও অতিৰিক্ত বিদ্যুৎখিনি মাটিৰ তললৈ গুচি যায়।
৩. এটা বিশেষ সাৱধানতা (Pro-Tip):
বৰষুণ দি থকা অৱস্থাত বা হাত তিতি থকা অৱস্থাত কেতিয়াও ইনভাৰ্টাৰ বা ফ্ৰীজৰ প্লাগ চুব নালাগে। ধুমুহা-বৰষুণ কমি যোৱাৰ ১০-১৫ মিনিট পাছতহে পুনৰ সংযোগ দিয়াটো উচিত।
বৰষুণৰ বতৰত বা মেঘে গাজিলে আমাৰ ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক যন্ত্ৰপাতিবোৰ কেনেকৈ সুৰক্ষিত ৰাখিব লাগে, সেই বিষয়ে এটা বিতং প্ৰবন্ধ । আপোনালোকৰ সুবিধাৰ বাবে তলত লিংকটো দি দিছোঁ, তাত গৈ আপুনি বিশদভাৱে পঢ়ি ল’ব পাৰে। মনত ৰাখিব, অলপ সাৱধানতাই আপোনাৰ মূল্যবান যন্ত্ৰপাতিবোৰ নষ্ট হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰে।প্ৰবন্ধটো পঢ়িবলৈ এই লিংকটোত ক্লিক কৰক:
👉 https://share.google/jOD7Ec4wbazS3seve
অধিক জানিবলৈ তলৰ চৰকাৰী লিংকসমূহত ক্লিক কৰক:
BIS (ISI Mark): https://www.bis.gov.in/
PESO (Gas Safety): https://peso.gov.in/
APDCL Safety: https://www.apdcl.org/
বিশেষ সতৰ্কবাণী (Disclaimer)
আমি এই বিষয়সমূহৰ কোনো বিশেষজ্ঞ নহয়, কিন্তু ইলেক্ট্ৰিকেল ইঞ্জিনীয়াৰিং ডিপ্লমা (Diploma in Electrical Engineering) শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে APDCL, AEGCL, APL-ত কৰা ইণ্টাৰ্ণশ্বিপ আৰু ইণ্ডিয়ান অইল কৰ্প’ৰেশ্যন লিমিটেড (IOCL), ডিগবৈ ৰিফাইনেৰী-ত কৰা এপ্ৰেণ্টিচশ্বিপ ট্ৰেইনিং (Apprenticeship Training) কালত কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ সুৰক্ষাৰ নিয়ম (Safety Tips) শিকাৰ সুযোগ পাইছিলোঁ।সেয়েহে, আমাৰ এই টেকনিকেল বেকগ্ৰাউণ্ড আৰু ট্ৰেইনিং পিৰিয়ডৰ সুৰক্ষা বিষয়াসকলৰ (Safety Officers) পৰামৰ্শ তথা বিভিন্ন চৰকাৰী বিভাগৰ তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আমি আপোনালোকক জনসজাগতা দিয়াৰ এক সৰু প্ৰয়াস কৰিছোঁ। আমি বিষয়বোৰ যিমান পাৰো সহজকৈ বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ, তথাপিও লিখনিত কিবা শব্দ বা বাক্য গঠনৰ ভুল থাকিলে তাৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থী।
ধন্যবাদ
Mysmartstudy Team
প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসমূহ (আপুনি যদি ল’ব বিচাৰে):
আপোনাৰ ঘৰৰ ফ্ৰীজ আৰু ইনভাৰ্টাৰটো দীৰ্ঘদিন ধৰি সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ আপোনালোকে তলত দিয়া সামগ্ৰী কেইপদ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। আপোনালোকৰ সুবিধাৰ বাবে ইয়াৰ লিংকসমূহ তলত দিয়া হৈছে:
১. ভল্টেজ ষ্টেবিলাইজাৰ (Voltage Stabilizer): আমাৰ ইয়াত ভল্টেজৰ উঠা-নমা এটা ডাঙৰ সমস্যা। আপোনাৰ ফ্ৰীজটো হঠাতে হোৱা হাই-ভল্টেজৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ এটা ভাল মানৰ ষ্টেবিলাইজাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। ই ফ্ৰীজৰ কম্প্ৰেছৰৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে।
👉 ষ্টেবিলাইজাৰ কিনিবলৈ এই লিংকত ক্লিক কৰক: https://fktr.in/zJKeXNi
২. ইনভাৰ্টাৰ আৰু বেটাৰী ষ্টেণ্ড (Inverter & Battery Stand): বহুতে বেটাৰীটো পোনপটীয়াকৈ মজিয়াত ৰাখে, যিটো টেকনিকেল ফালৰ পৰা উচিত নহয়। এটা মজবুত আৰু বতাহ চলাচল কৰিব পৰা ‘ইনভাৰ্টাৰ ষ্টেণ্ড’ ব্যৱহাৰ কৰিলে বেটাৰীটো ঠাণ্ডা হৈ থাকে আৰু মজিয়াখনো এচিডৰ পৰা সুৰক্ষিত থাকে।
👉 ইনভাৰ্টাৰ ষ্টেণ্ড কিনিবলৈ এই লিংকত ক্লিক কৰক: https://fktr.in/S9K7K0d
আমাৰ বিশেষ অনুৰোধ: আমি ইয়াত যিবোৰ সামগ্ৰীৰ লিংক দিছোঁ বা উল্লেখ কৰিছোঁ, সেইবোৰেই ল’ব লাগিব বুলি কোনো কথা নাই। আমি কেৱল আপোনাৰ সুবিধাৰ বাবে কিছুমান মানসম্পন্ন (Quality) সামগ্ৰীৰ ধাৰণা দিছোঁ। আপুনি বজাৰত ভালদৰে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰি আৰু সামগ্ৰীৰ গুণাগুণ (Review) চাইহে নিজৰ পচন্দমতে ক্ৰয় কৰিবলৈ বিনম্ৰ অনুৰোধ জনালোঁ। আমাৰ উদ্দেশ্য কেৱল আপোনাক সঠিক তথ্য দি সহায় কৰাহে।