মোবাইল টাৱাৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালী আজিৰ এই ডিজিটেল যুগত আমি এটা বুটাম টিপিলেই পৃথিৱীৰ যিকোনো প্ৰান্তত থকা মানুহৰ সৈতে কথা পাতিব পাৰোঁ। কিন্তু আপুনি কেতিয়াবা ভাবিছেনে, আমি যেতিয়া ৰেল বা বাছত গৈ থাকোঁ, আমাৰ ফোনটোৱে কেনেকৈ এটা টাৱাৰৰ পৰা আন এটা টাৱাৰলৈ সংযোগ বিচ্ছিন্ন নোহোৱাকৈ কথা পাতি থকাত সহায় কৰে? আহক, এই আমোদজনক কাৰিকৰী কৌশলটোৰ বিষয়ে সহজকৈ জানো।
মোবাইল নেটৱৰ্কৰ ইতিহাস (History of Mobile Network)মোবাইল ফোনৰ ধাৰণাটো ১৯৪০ চনৰ পৰাই আছিল, কিন্তু প্ৰথম প্ৰজন্মৰ বাণিজ্যিক মোবাইল নেটৱৰ্ক যাক আমি 1G (First Generation) বুলি জানো, ইয়াৰ আৰম্ভণি হৈছিল ১৯৭৯ চনত জাপানত।
১. প্ৰথম সংযোগ:
এই প্ৰণালীত এটা টাৱাৰৰ পৰা আন এটা টাৱাৰলৈ সংযোগ হস্তান্তৰ কৰা (Handover) প্ৰক্ৰিয়াটো অতি জটিল আছিল আৰু কেতিয়াবা কথা পাতি থকা অৱস্থাতে কলটো কাটি গৈছিল।
২. Analog পৰা Digital:
১৯৯০ চনত 2G (GSM) প্ৰযুক্তি অহাৰ লগে লগে এই টাৱাৰ সলনি কৰা প্ৰক্ৰিয়াটো অধিক উন্নত আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন হৈ পৰে।ভাৰতৰ প্ৰথম মোবাইল কল (India’s First Mobile Call)ভাৰতৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ ইতিহাসত ৩১ জুলাই, ১৯৯৫ তাৰিখটো অতি স্মৰণীয়।
প্ৰথম কল কোনে কৰিছিল ?
সেই সময়ৰ পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী জ্যোতি বসুৱে কলিকতাৰ (বৰ্তমান কলকাতা) পৰা দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় যোগাযোগ মন্ত্ৰী সুখৰামলৈ ভাৰতৰ প্ৰথমটো মোবাইল কল কৰিছিল।
কোনটো নেটৱৰ্ক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল ?
এই ঐতিহাসিক কলটো ‘মোডী টেলষ্ট্ৰা’ (Modi Telstra) নামৰ এটা যুটীয়া উদ্যোগৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে কৰা হৈছিল।কেনেকৈ সম্ভৱ হৈছিল ? সেই সময়ত নোকিয়াৰ (Nokia) ফোন আৰু নেটৱৰ্ক সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ভাৰতত মোবাইল সেৱাৰ ভেটি স্থাপন কৰা হৈছিল। তাৰ পিছৰে পৰা ভাৰতত মোবাইল টাৱাৰৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে।
মোবাইল টাৱাৰ আচলতে কি ? (What is a Mobile Tower ?)
সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, মোবাইল টাৱাৰ হ’ল এটা অতি শক্তিশালী ৰেডিঅ’ ট্ৰান্সমিটাৰ (Transmitter) আৰু ৰিচিভাৰ (Receiver)। ইয়াক কাৰিকৰী ভাষাত Base Transceiver Station (BTS) বুলি কোৱা হয়।ইয়াৰ কামবোৰ তলত দিয়া ধৰণে বুজিব পাৰি:
১. ই এটা ‘সংযোগ সেতু’ (Communication Bridge)
আপোনাৰ মোবাইল ফোনটো আচলতে এটা দুমুখীয়া ৰেডিঅ’ৰ দৰে। আপুনি যেতিয়া কথা কয় বা ইন্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰে, আপোনাৰ ফোনে সেইটো ৰেডিঅ’ তৰংগলৈ (Radio Waves) সলনি কৰে। টাৱাৰটোৱে এই তৰংগবোৰ ধৰি ৰাখে আৰু আপুনি যাৰ লগত কথা পাতিছে তেওঁৰ ওচৰত থকা টাৱাৰটোলৈ পঠিয়াই দিয়ে।
২. ইয়াৰ প্ৰধান অংশসমূহ:
এন্টিনা (Antennas): টাৱাৰৰ একেবাৰে ওপৰত থকা বগা ৰঙৰ পেনেলবোৰেই হ’ল এন্টিনা। ইয়াৰ দ্বাৰাই সংকেট (Signal) আদান-প্রদান কৰা হয়।
কেবল (Cables): এন্টিনাক তলত থকা মেচিনৰ লগত সংযোগ কৰে।
বেচ স্টেশন (Base Station): টাৱাৰৰ তলত এটা সৰু ঘৰ বা বাকচৰ দৰে থাকে, য’ত কম্পিউটাৰ আৰু বেটাৰী থাকে। ইয়াতেই সংকেতবোৰ প্ৰচেছিং কৰা হয়।
৩. নেটৱৰ্কৰ “কোষ” বা Cell:
একোটা টাৱাৰে এটা নিৰ্দিষ্ট এলেকা সামৰি লয়। এই এলেকাক একোটা ‘Cell’ বুলি কোৱা হয়। সেইকাৰণেই মোবাইল নেটৱৰ্কক ‘Cellular Network’ বুলিও কোৱা হয়। বহুতো এনেকুৱা Cell লগ লাগি এখন ডাঙৰ চহৰ বা গাওঁক নেটৱৰ্ক প্ৰদান কৰে।
৪. এটা আমোদজনক কথা (Did you know ?):
বহুতে ভাবে যে মোবাইল টাৱাৰবোৰে ইটোৱে সিটোৰ লগত কেৱল বতাহৰ জৰিয়তে কথা পাতে। কিন্তু আচলতে বেছিভাগ টাৱাৰেই মাটিৰ তলেৰে যোৱা অপিটিকেল ফাইবাৰ (Optical Fiber) কেব্লৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ লগত আৰু মূল নেটৱৰ্কৰ লগত সংযোগ হৈ থাকে।
মোবাইল টাৱাৰ, কল আৰু ইণ্টাৰনেট—
এই সকলোবোৰ ইমান কম সময়ৰ ভিতৰত কেনেকৈ কাম কৰে, সেইটো সঁচাকৈয়ে আচৰিত হ’বলগীয়া কথা। ইয়াৰ আঁৰত থকা মূল কাৰণটো হ’ল পোহৰৰ দ্ৰুতি (Speed of Light) আৰু আধুনিক চুইচিং প্ৰযুক্তি।তলত ইয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সহজকৈ বুজাই দিয়া হ’ল:
১. পোহৰৰ দৰে দ্ৰুত সংকেত (Radio Waves)
যেতিয়া আপুনি ফোন কৰে বা ইণ্টাৰনেটত কিবা চাৰ্চ কৰে, আপোনাৰ মোবাইল ফোনে সেই তথ্যখিনি ৰেডিঅ’ তৰংগলৈ (Radio Waves) ৰূপান্তৰ কৰে। এই তৰংগবোৰ বতাহৰ মাজেৰে পোহৰৰ দ্ৰুতিত (প্ৰায় ৩ লাখ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত) ভ্ৰমণ কৰে। সেইবাবেই আপুনি বুটামটো টিপাৰ লগে লগে সংকেতটো ওচৰৰ টাৱাৰত উপস্থিত হয়।
২. অপ্টিকেল ফাইবাৰৰ যাদু (The Backbone)
টাৱাৰটোৱে সংকেতটো পোৱাৰ পিছত ইয়াক বতাহেৰে পঠিয়াই নাথাকে। বেছিভাগ টাৱাৰেই মাটিৰ তলেৰে যোৱা অপ্টিকেল ফাইবাৰ (Optical Fiber) কেব্লৰ সৈতে সংযোগ হৈ থাকে।এই কেব্লবোৰৰ ভিতৰেৰে তথ্যবোৰ লেজাৰ পোহৰৰ সহায়ত পাছ কৰা হয়।ইয়াৰ ফলত হাজাৰ হাজাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ তথ্যও কেইমিলিচেকেণ্ডমানৰ ভিতৰতে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যাব পাৰে।
৩. মেইন চুইচিং চেণ্টাৰ (The Brain)
প্ৰতিটো টেলিকম অপাৰেটৰৰ এটা ‘মগজু’ থাকে, যাক MSC (Mobile Switching Center) বুলি কোৱা হয়।যেতিয়া আপুনি কল কৰে, টাৱাৰটোৱে সেই সংকেতটো MSC লৈ পঠিয়াই দিয়ে।MSC-এ চকুৰ পচাৰতে বিচাৰি উলিয়ায় যে আপুনি কাক কল কৰিছে আৰু সেই মানুহজন বৰ্তমান কোনটো টাৱাৰৰ এলেকাত আছে।লগে লগে সেই টাৱাৰটোলৈ কলটো পঠিয়াই দিয়া হয়। এই গোটেই কামটো কম্পিউটাৰে ইমান খৰকৈ কৰে যে আপুনি গমেই নাপায়।
৪. ইণ্টাৰনেটৰ ক্ষেত্ৰত কি হয় ? (Data Packets)
ইণ্টাৰনেটৰ ক্ষেত্ৰত তথ্যবোৰ সৰু সৰু পেকেট (Data Packets) হিচাপে ভাগ হৈ যায়।ধৰক আপুনি “Google” চাৰ্চ কৰিছে। এই অনুৰোধটো টাৱাৰৰ পৰা ডাটা চেণ্টাৰলৈ যায়।ডাটা চেণ্টাৰে সেই তথ্যখিনি পেকেট হিচাপে পঠিয়াই দিয়ে।৫জি (5G) প্ৰযুক্তিয়ে এই পেকেটবোৰ আগতকৈ বহুত বেছি খৰকৈ পঠিয়াব পাৰে, যাৰ ফলত আমি কোনো ‘লেগ’ (Lag) নোহোৱাকৈ ভিডিঅ’ চাব পাৰোঁ।
মোবাইল ৰেডিয়েচন: জানিবলগীয়া কিছুমান সত্য
মোবাইল টাৱাৰ আৰু ফোনৰ পৰা যি ৰেডিয়েচন ওলায়, তাক Non-Ionizing Radiation বুলি কোৱা হয়। ই এক্স-ৰে (X-ray) বা নিউক্লিয়াৰ ৰেডিয়েচনৰ দৰে পোনপটীয়াকৈ আমাৰ DNA নষ্ট নকৰে, কিন্তু ইয়াৰ পৰা কিছুমান অসুবিধা হোৱাটো নিশ্চিত:
১. তাপৰ প্ৰভাৱ (Thermal Effect)
আমি যেতিয়া বহুত দেৰি ফোনটো কাণত লগাই কথা পাতো, আমাৰ কাণৰ কাষৰ অংশটো গৰম হৈ পৰে। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল মোবাইলৰ পৰা ওলোৱা ৰেডিঅ’ ফ্ৰিকুৱেন্সি তৰংগ। বেছি সময় এনেকৈ থাকিলে মূৰৰ বিষ বা চকুৰ সমস্যা হ’ব পাৰে।
২. টোপনিৰ ব্যাঘাট (Sleep Cycle)
শোৱাৰ সময়ত মোবাইলটো একেবাৰে ওচৰত ৰাখিলে ইয়াৰ ৰেডিয়েচনে আমাৰ মগজুৰ মেলাটনিন (Melatonin) নামৰ হৰমনবিধৰ নিঃসৰণত বাধা দিয়ে। ইয়াৰ ফলত গভীৰ টোপনি নাহে আৰু পিছদিনা ভাগৰ লাগে।
৩. চৰাই-চিৰিকতিৰ ওপৰত প্ৰভাৱ
আপুনি চাগে লক্ষ্য কৰিছে যে আগৰ দৰে এতিয়া চৰাই (বিশেষকৈ ঘৰচিৰিকা) দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। বহুতো গৱেষণাত কোৱা হৈছে যে টাৱাৰৰ পৰা ওলোৱা উচ্চ কম্পনাংকৰ তৰংগই চৰাইবোৰৰ দিশ নিৰ্ণয় কৰা ক্ষমতাত বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰে।
আমি কেনেকৈ নিজক সুৰক্ষিত ৰাখিব পাৰোঁ ? (Safety Tips)যিহেতু আমি মোবাইল বাদ দি চলিব নোৱাৰোঁ, সেয়েহে কিছুমান সাৱধানতা ল’ব পাৰি:
SAR Value পৰীক্ষা কৰক:
প্ৰতিটো মোবাইলৰে একোটা SAR Value থাকে। আপোনাৰ ফোনৰ ডাইল পেডত *#07# টিপিলে আপুনি ইয়াৰ মাত্ৰা চাব পাৰে। ভাৰতত ইয়াৰ সীমা হ’ল 1.6 W/kg। ইয়াৰ ওপৰত হ’লে সেই ফোনটো ব্যৱহাৰ কৰাটো বিপদজনক।ইয়েৰফোন ব্যৱহাৰ কৰক: দীঘলীয়া কথা-বতৰাৰ বাবে ফোনটো পোনপটীয়াকৈ কাণত নলগাই ইয়েৰফোন বা স্পীকাৰ ব্যৱহাৰ কৰাটো ভাল।
শোৱাৰ সময়ত দুৰত্ব:
শোৱাৰ সময়ত ফোনটো শিতানত থৈ নুশুব। ফোনটো অন্ততঃ ২-৩ ফুট দূৰত ৰাখিব।
কম নেটৱৰ্কত ব্যৱহাৰ নকৰিব:
যেতিয়া মোবাইলত নেটৱৰ্ক বহুত কম থাকে, তেতিয়া ফোনে ওচৰৰ টাৱাৰৰ লগত সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ বেছি ৰেডিয়েচন উৎপন্ন কৰে। সেই সময়ত ফোন নকৰাই ভাল।
১. বিজুলী মাৰিলে মোবাইল টাৱাৰৰ কি হয় ?
মোবাইল টাৱাৰবোৰ যিহেতু বহুত ওখ হয়, সেয়েহে সেইবোৰত বিজুলী পৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। কিন্তু ইয়াক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বিশেষ ব্যৱস্থা থাকে:
Lightening Arrester:
টাৱাৰৰ একেবাৰে ওপৰত এটা লাইটনিং এৰেষ্টাৰ লগোৱা থাকে। যেতিয়া বিজুলী টাৱাৰত পৰে, এই যন্ত্ৰটোৱে সেই বৃহৎ পৰিমাণৰ বিদ্যুৎ শক্তি ধৰি লয়।
Earthing System:
টাৱাৰৰ লগত এটা অতি শক্তিশালী আৰ্থিং (Earthing) সংযোগ কৰা থাকে। বিজুলীৰ বিদ্যুৎ শক্তি এই আৰ্থিং কেবলৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ মাটিলৈ গুচি যায়।
সুৰক্ষা:
ইয়াৰ ফলত টাৱাৰৰ ওপৰত থকা দামী এন্টিনা বা তলত থকা মেচিনবোৰ নষ্ট নহয়।
২. বজ্ৰপাতৰ সময়ত কল কৰা বা ইণ্টাৰনেট চলোৱাটো ভালনে ?
প্ৰায়ে শুনা যায় যে বিজুলী মাৰিলে ফোন কৰিলে বিপদ হয়। ইয়াৰ আঁৰৰ সত্যটো হ’ল:
মোবাইল ফোন (Wireless):
মোবাইল ফোন এটাৰ লগত কোনো তাঁৰৰ সংযোগ নাথাকে। মোবাইলৰ পৰা ওলোৱা ৰেডিঅ’ তৰংগই (Radio Waves) বিজুলীক আকৰ্ষণ নকৰে। গতিকে মুকলি ঠাইত থাকিলে বিজুলী পৰাৰ ভয় যিমান, ফোনত কথা পাতি থাকিলেও সিমানেই। ফোনে অতিৰিক্ত বিপদ মাতি নানে।প্ৰকৃত বিপদ ক’ত? যদি আপুনি ফোনটো চাৰ্জত লগাই কথা পাতি আছে বা ইণ্টাৰনেট চলাই আছে, তেন্তে বিপদ বেছি। কাৰণ বিজুলী যদি কাষৰ ট্ৰেন্সফৰ্মাৰ বা ইলেকট্ৰিক লাইনত পৰে, তেন্তে সেই উচ্চ ভল্টেজ তাঁৰৰ মাজেৰে আহি আপোনাৰ মোবাইলটো জ্বলাই দিব পাৰে আৰু আপোনাক গধুৰ ইলেকট্ৰিক শ্বক দিব পাৰে।
৩. সাৱধানতা (Safety Rules):
বিজুলী আৰু ঢেৰেকনিৰ সময়ত তলৰ নিয়মকেইটা মানি চলাটো ভাল:
চাৰ্জাৰ খুলি থওক:
বিজুলী মাৰিলে ঘৰৰ টিভি, ফ্ৰীজ আৰু মোবাইলৰ চাৰ্জাৰ সংযোগ বিচ্ছিন্ন কৰাটোৱেই আটাইতকৈ উত্তম উপায়।
মুকলি ঠাইত নাথাকিব:
যদি আপুনি পথাৰত বা ওখ গছৰ তলত আছে, তেন্তে লগে লগে কোনো পকী ঘৰৰ আশ্ৰয় লওক।
লেণ্ডলাইন (Wired Phones) ব্যৱহাৰ নকৰিব: পুৰণা কালৰ তাঁৰ থকা ফোনবোৰত বিজুলীৰ সময়ত কথা পাতিলে বেছি বিপদ আছিল, কাৰণ তাঁৰৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰবাহিত হ’ব পাৰে।
অসমীয়াত মোবাইল টাৱাৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালী আৰু ইয়াৰ কাৰিকৰী দিশবোৰ অধিক গভীৰভাৱে জানিবলৈ মই তলত দুটা অতি উপযোগী লিংক দিছো।
১. Vikaspedia (Assamese) –
মোবাইল টাৱাৰ আৰু স্বাস্থ্য:এইটো ভাৰত চৰকাৰৰ এটা তথ্যসমৃদ্ধ প’ৰ্টেল। ইয়াত মোবাইল টাৱাৰৰ ৰেডিয়েচন, ইয়াৰ সুৰক্ষাৰ নিয়ম আৰু জনসাধাৰণৰ মনত থকা ভুল ধাৰণাবোৰৰ বিষয়ে অসমীয়াত বহলাই লিখা আছে।
লিংক: https://as.vikaspedia.in
ডিপ্লমা ইঞ্জিনীয়াৰিং সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত আপোনাৰ হাতত কি কি কেৰিয়াৰৰ বিকল্প আছে, সেই বিষয়ে বিতংকৈ জানিবলৈ আমাৰ এই লেখাটো পঢ়ক:
https://share.google/KvQk4PbDdqGk3PKZG
Disclaimer
আশা কৰোঁ আমাৰ এই প্ৰবন্ধটো পঢ়ি আপোনালোক উপকৃত হৈছে। এই তথ্যসমূহ আগবঢ়োৱাৰ ক্ষেত্ৰত আমাৰ কিছু কথা জনোৱাটো প্ৰয়োজনীয়:আমি এই বিষয়বোৰত কোনো বিশেষজ্ঞ নহয়। আমি কেৱল ইলেক্ট্ৰিকেল ইঞ্জিনীয়াৰিং (Electrical Engineering) বিভাগৰ সৈতে জড়িত শিক্ষাৰ্থী ।আমি বিভিন্ন চৰকাৰী অফিচিয়েল ৱেবছাইট আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ পৰা তথ্যসমূহ সংগ্ৰহ কৰি আমাৰ সাধ্যানুসাৰে অসমীয়া ভাষাত আপোনালোকলৈ আগবঢ়াবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ।যিহেতু আমিও এতিয়াও এগৰাকী শিক্ষাৰ্থী হিচাপে বহু নতুন কথা শিকি আছোঁ, সেয়েহে আমাৰ লিখনিৰ মাজত কোনো শব্দ বা বাক্য গঠনত ভুল ৰৈ যোৱাটো স্বাভাৱিক। এনে অনিচ্ছাকৃত ত্ৰুটিৰ বাবে আমি ক্ষমা প্ৰাৰ্থী।কোনো কাৰিকৰী বা আইনী পদক্ষেপ লোৱাৰ আগতে অফিচিয়েল উৎসসমূহ পুনৰবাৰ নিৰীক্ষণ কৰি ল’বলৈ অনুৰোধ জনালোঁ।
ধন্যবাদেৰে
Mysmartstudy