প্লাষ্টিক বটলৰ পানী নে বিষ ? বৰ্তমান সময়ত আমাৰ ব্যস্ত জীৱনশৈলীৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ হৈ পৰিছে প্লাষ্টিকৰ বটল। ঘৰৰ পৰা বাহিৰলৈ ওলাই গ’লেই হওক বা কোনো সভা-সমিতিৰ আয়োজনতেই হওক, পানী খোৱাৰ বাবে আমি আটাইতকৈ সহজ আৰু সুলভ বিকল্প হিচাপে প্লাষ্টিকৰ বটলটোকে বাছি লওঁ। কিন্তু আমি কেতিয়াবা ভাবি চাইছোঁনে যে এই স্বচ্ছ বটলটোৰ ভিতৰত থকা পানীখিনি আমাৰ বাবে সঁচাকৈয়ে কিমান সুৰক্ষিত ? শেহতীয়া বহু বৈজ্ঞানিক গৱেষণাত পোহৰলৈ আহিছে যে প্লাষ্টিকৰ বটলত পানী সংৰক্ষণ কৰিলে ইয়াৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা অতি ক্ষুদ্ৰ মাইক্ৰ’প্লাষ্টিক (Microplastics) আৰু ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থই আমাৰ শৰীৰত লাহে লাহে বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। ই কেৱল আমাৰ ব্যক্তিগত স্বাস্থ্যৰ বাবেই নহয়, বৰঞ্চ পৃথিৱীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বাবেও এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ থিয় দিছে। এই প্ৰবন্ধটোত আমি আলোচনা কৰিম যে প্লাষ্টিকৰ বটলত পানী খোৱাটো স্বাস্থ্য আৰু বিজ্ঞানৰ দৃষ্টিত কিমান যুক্তিসংগত আৰু ইয়াৰ সলনি আমি কেনেধৰণৰ স্বাস্থ্যসন্মত বিকল্প বাছি ল’ব পাৰোঁ।
প্লাষ্টিক বটলত পানী খোৱাৰ ক্ষতিকাৰক দিশবোৰৰ আঁৰত থকা মুখ্য বৈজ্ঞানিক কাৰণসমূহ (Scientific Reasons) তলত দিয়া হ’ল
১. মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ উপস্থিতি আৰু ইয়াৰ ভয়াবহতা (The Threat of Microplastics)
মাইক্ৰ’প্লাষ্টিক হ’ল প্লাষ্টিকৰ অতি ক্ষুদ্ৰ কণা, যাৰ আকাৰ ৫ মিলিমিটাৰতকৈও কম। শেহতীয়া বৈজ্ঞানিক গৱেষণা (যেনে- Columbia University ৰ শেহতীয়া ষ্টাডী) অনুসৰি, আমি বজাৰত কিনা এক লিটাৰ বটলৰ পানীত প্ৰায় ২.৪ লাখ প্লাষ্টিকৰ কণা থাকিব পাৰে। ইয়াৰে বেছিভাগেই হ’ল Nanoplastics, যিবোৰ খালী চকুৰে দেখাটো অসম্ভৱ।
ই কেনেকৈ আমাৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে ?
প্লাষ্টিক বটলটো খোলা বা বন্ধ কৰাৰ সময়ত হোৱা ঘৰ্ষণ (Friction) আৰু বটলটো প্ৰস্তুত কৰোঁতে ব্যৱহাৰ কৰা ফিল্টাৰেচন প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰাই এই কণাবোৰ পানীত মিহলি হয়।ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰভাৱ:
কোষীয় স্তৰত ক্ষতি:
ন্যান’প্লাষ্টিকবোৰ ইমান ক্ষুদ্ৰ যে এইবোৰ আমাৰ হজম প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰা পাৰ হৈ পোনপটীয়াকৈ তেজৰ সোঁতত মিহলি হ’ব পাৰে। তেজৰ জৰিয়তে এইবোৰ হৃদযন্ত্ৰ, মগজু আৰু যকৃতৰ (Liver) দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগৰ কোষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।
প্ৰদাহ (Inflammation):
যেতিয়া এই বিজাতীয় কণা আমাৰ শৰীৰৰ কোষত জমা হয়, তেতিয়া শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাই (Immune system) ইয়াৰ বিৰুদ্ধে কাম কৰিবলৈ গৈ কোষত প্ৰদাহ বা ‘Inflammation’ৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ ফলত দীৰ্ঘদিন ধৰি বিভিন্ন অসাধ্য ৰোগৰ জন্ম হ’ব পাৰে।
বিষাক্ত পদাৰ্থৰ বাহক:
মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকবোৰে স্পঞ্জৰ দৰে কাম কৰে। ই পৰিৱেশত থকা অন্য বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ বা গধুৰ ধাতু (Heavy metals) নিজৰ গাত শুহি লয় আৰু পানীৰ জৰিয়তে সেইবোৰ আমাৰ শৰীৰৰ ভিতৰলৈ লৈ যায়।
২. এণ্টিমণিৰ বিষক্ৰিয়া (Antimony Leaching) আৰু ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰভাৱ:
প্লাষ্টিক বটলৰ পানীত পোৱা এটা অন্যতম ভয়াৱহ ৰাসায়নিক উপাদান হ’ল এণ্টিমণি (Antimony)। ইয়াৰ বিষয়ে অলপ বহলাই তলত দিয়া হ’ল:
এই প্ৰক্ৰিয়াটো কেনেকৈ ঘটে ?
বেছিভাগ খোৱা পানীৰ বটল PET (Polyethylene Terephthalate) প্লাষ্টিকেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই PET প্লাষ্টিক প্ৰস্তুত কৰোঁতে ‘Antimony Trioxide’ নামৰ এবিধ কেটালিষ্ট বা অনুঘটক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যেতিয়া এই বটলবোৰ বেছি দিন ধৰি সঞ্চয় কৰি ৰখা হয় অথবা গৰম পৰিৱেশত (যেনে: ৰ’দত ৰখা গাড়ীৰ ভিতৰত বা দোকানৰ বাহিৰত ৰখা অৱস্থাত) থাকে, তেতিয়া বটলৰ প্লাষ্টিকৰ পৰা এই এণ্টিমণি পানীত মিহলি হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াক বৈজ্ঞানিক ভাষাত ‘Leaching’ বুলি কোৱা হয়।ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক আৰু স্বাস্থ্যজনিত প্ৰভাৱ:
বিষক্ৰিয়া (Toxicity):
এণ্টিমণি এবিধ গধুৰ ধাতু (Heavy Metal), যিটো সীহ (Lead)ৰ দৰেই বিষাক্ত। ই পানীত মিহলি হৈ আমাৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিলে তেজৰ স্বাভাৱিক সঞ্চালনত বাধা দিব পাৰে।
হজম শক্তিৰ সমস্যা:
গৱেষণাৰ মতে, এণ্টিমণি মিহলি হোৱা পানী খালে হঠাতে বমি ভাৱ, পেটৰ বিষ আৰু ডায়েৰিয়াৰ দৰে সমস্যাই দেখা দিব পাৰে।
হৃদযন্ত্ৰ আৰু হাওঁফাওঁৰ ক্ষতি:
দীৰ্ঘদিন ধৰি এনে পানী সেৱন কৰিলে ই হৃদযন্ত্ৰৰ মাংসপেশী দুৰ্বল কৰিব পাৰে আৰু হাওঁফাওঁৰ কাৰ্যক্ষমতা হ্ৰাস কৰিব পাৰে।
কৰ্কট ৰোগৰ সম্ভাৱনা:
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেন্সাৰ গৱেষণা সংস্থাৰ (IARC) মতে, এণ্টিমণি ট্ৰাইঅক্সাইডক ‘Group 2B carcinogen’ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে, যাৰ অৰ্থ হ’ল ই মানুহৰ শৰীৰত কৰ্কট ৰোগৰ সৃষ্টি কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে।সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, প্লাষ্টিকৰ বটলটো যিমানেই পুৰণি হ’ব বা যিমানেই গৰম পাব, ইয়াৰ পৰা সিমানেই বেছি পৰিমাণৰ এণ্টিমণি পানীত মিহলি হ’ব। সেয়েহে ‘Single-use’ প্লাষ্টিক বটলত পানী গৰম হ’লে সেই পানী খোৱাটো অতি বিপদজনক।
৩. বিস্পেনল-এ (BPA – Bisphenol A) আৰু হৰম’নৰ ভাৰসাম্যহীনতা:
প্লাষ্টিকৰ বটলৰ পানীৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ চৰ্চিত আৰু বিপজ্জনক ৰাসায়নিক পদাৰ্থবিধ হ’ল BPA। ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰভাৱসমূহ তলত বহলাই আলোচনা কৰা হ’ল:এ
ই প্ৰক্ৰিয়াটো কেনেকৈ ঘটে ?
BPA হ’ল এবিধ উদ্যোগিক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, যিটো প্লাষ্টিক গঢ় দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যেতিয়া প্লাষ্টিক বটলটোত পানী ভৰাই থোৱা হয়, বিশেষকৈ যদি বটলটো গৰম পানীৰে ধুই দিয়া হয় বা ৰ’দত থাকে, তেতিয়া বটলৰ পৰা BPA অণুসমূহ সুলকি পানীত মিহলি হৈ পৰে। আমাৰ শৰীৰে এই BPA-ক এটা হৰম’ন বুলি ভুল কৰে।
ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক আৰু স্বাস্থ্যজনিত প্ৰভাৱ:
হৰম’নৰ নকল (Endocrine Mimicry):
BPA-ৰ গঠন আমাৰ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক হৰম’ন ‘এষ্ট্ৰ’জেন’ (Estrogen)-ৰ সৈতে বহুখিনি মিলে। ফলত আমাৰ শৰীৰে ইয়াক আচল হৰম’ন বুলি ভাবি গ্ৰহণ কৰে আৰু ই স্বাভাৱিক হৰম’নৰ কামত বাধা দিয়ে। ইয়াকে বিজ্ঞানে ‘Endocrine Disruption’ বুলি কয়।
প্ৰজনন ক্ষমতাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ:
গৱেষণাৰ মতে, BPA-ই পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ৰে প্ৰজনন ক্ষমতা হ্ৰাস কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা হ্ৰাস হোৱা বা মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত গৰ্ভধাৰণত সমস্যা হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
মগজুৰ বিকাশ আৰু শিশুৰ স্বাস্থ্য:
গৰ্ভৱতী মহিলা বা শিশুৰ বাবে BPA অতি বিপজ্জনক। ই শিশুৰ মগজুৰ বিকাশ আৰু আচৰণত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
মেদবহুলতা আৰু ডায়েবেটিচ:
BPA-ই শৰীৰৰ ইনচুলিন প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা (Insulin resistance) বৃদ্ধি কৰে, যাৰ ফলত টাইপ-২ ডায়েবেটিচ আৰু মেদবহুলতা (Obesity) হোৱাৰ সম্ভাৱনা বহুগুণে বাঢ়ি যায়।
হৃদৰোগৰ আশংকা:
তেজত BPA-ৰ মাত্ৰা অধিক হ’লে উচ্চ ৰক্তচাপ আৰু অন্যান্য হৃদযন্ত্ৰজনিত সমস্যাৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়।বৰ্তমান বহুতো বটলত “BPA-Free” বুলি লিখা থাকে যদিও বৈজ্ঞানিক গৱেষণা অনুসৰি তেনে বটলতো BPA-ৰ বিকল্প হিচাপে আন কিছুমান সমানেই ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (যেনে- BPS বা BPF) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। গতিকে প্লাষ্টিক বৰ্জন কৰাই শ্ৰেষ্ঠ উপায়।
৪. ফ্থালেটছ (Phthalates) আৰু ইয়াৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ:
প্লাষ্টিকৰ বটলত পোৱা আন এবিধ অতি ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক গোট হ’ল ফ্থালেটছ (Phthalates)। ইয়াক কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ই আমাৰ শৰীৰৰ কি ক্ষতি কৰে, তলত তাৰ বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যা দিয়া হ’ল:
ফ্থালেটছক ‘প্লাষ্টিচাইজাৰ’ (Plasticizers)
ইয়াৰ কাম হ’ল প্লাষ্টিকৰ বটলবোৰক নমনীয় (Flexible) কৰা আৰু সহজে ভাঙি নাযাবৰ বাবে স্থায়িত্ব প্ৰদান কৰা। যিহেতু এই ৰাসায়নিক পদাৰ্থবোৰ প্লাষ্টিকৰ অণুৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে বান্ধ খাই নাথাকে, সেয়েহে ই অতি সহজে পানীত মিহলি হৈ পৰে।
বৈজ্ঞানিক আৰু স্বাস্থ্যজনিত প্ৰভাৱ:
প্ৰজননতন্ত্ৰৰ ক্ষতি:
ফ্থালেটছক ‘Reproductive Toxins’ বুলি গণ্য কৰা হয়। ই বিশেষকৈ পুৰুষৰ টেষ্টষ্টেৰন (Testosterone) হৰম’নৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিব পাৰে আৰু শুক্ৰাণুৰ গুণগত মান নষ্ট কৰিব পাৰে।
শিশুৰ বিকাশৰ সমস্যা:
গৰ্ভস্থ সন্তান বা সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ শৰীৰত ফ্থালেটছ প্ৰৱেশ কৰিলে তেওঁলোকৰ স্নায়ুতন্ত্ৰ আৰু শাৰীৰিক বিকাশত বাধাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
যকৃত আৰু বৃক্কৰ সমস্যা:
দীৰ্ঘদিন ধৰি ফ্থালেটছযুক্ত পানী সেৱন কৰিলে ই যকৃত (Liver) আৰু বৃক্কৰ (Kidney) কাৰ্যক্ষমতা হ্ৰাস কৰিব পাৰে আৰু এই অংগবোৰত বিষক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
হাঁপানী আৰু এলাৰ্জী:
কিছুমান গৱেষণাৰ মতে, ফ্থালেটছৰ সংস্পৰ্শই শিশুৰ ক্ষেত্ৰত হাঁপানী (Asthma) আৰু ছালৰ এলাৰ্জীৰ সমস্যা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
৫. বেক্টেৰিয়াৰ বংশবৃদ্ধি আৰু সংক্ৰমণৰ আশংকা
আমি প্ৰায়ে বজাৰত কিনা পানীৰ বটলবোৰ (Single-use plastic bottles) পানী শেষ হোৱাৰ পিছত ঘৰত কেইবাদিনো ধৰি ব্যৱহাৰ কৰি থাকোঁ। বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগীৰে ই অতি বিপদজনক হোৱাৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
মাইক্ৰ’স্কোপিক ফাঁট (Microscopic Cracks):
প্লাষ্টিক বটলবোৰ অতি কোমল প্লাষ্টিকেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ ফলত এই বটলবোৰৰ ভিতৰৰ দেৱালত অতি ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ ফাঁটৰ সৃষ্টি হয় যিবোৰ খালী চকুৰে দেখা পোৱা নাযায়। এই ফাঁটবোৰ বেক্টেৰিয়া আৰু ফাংগাছৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে এক উপযুক্ত ঠাই হৈ পৰে।
চাফাই কৰাত অসুবিধা:
প্লাষ্টিকৰ বটলত জমা হোৱা বেক্টেৰিয়াবোৰ ধ্বংস কৰিবলৈ আমি যদি গৰম পানী ব্যৱহাৰ কৰোঁ, তেন্তে প্লাষ্টিকটো গলি ইয়াৰ পৰা অধিক ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (যেনে BPA) নিৰ্গত হয়। আনহাতে, কেৱল ঠাণ্ডা পানীৰে ধুলে এই সূক্ষ্ম ফাঁটবোৰত থকা বেক্টেৰিয়াবোৰ আঁতৰি নাযায়।
বায়’ফিল্ম (Biofilm) গঠন:
একেটা বটলকে বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰিলে বটলৰ ভিতৰৰ স্তৰত বেক্টেৰিয়াই এটা পাতল আৱৰণ তৈয়াৰ কৰে, যাক ‘বায়’ফিল্ম’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত পানীখিনি বিষাক্ত হৈ পৰে আৰু ডায়েৰিয়া, বমি বা অন্যান্য সংক্ৰমণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
মুখৰ পৰা হোৱা সংক্ৰমণ:
যেতিয়া আমি বটলত মুখ লগাই পানী খাওঁ, আমাৰ মুখত থকা বেক্টেৰিয়াবোৰ বটললৈ যায়। প্লাষ্টিকৰ পৃষ্ঠত এই বেক্টেৰিয়াবোৰ ষ্টীল বা কাঁচৰ তুলনাত অতি দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়।
“হেলমেট পিন্ধিলেই নহ’ব, আপোনাৰ হেলমেটটোৱে চৰকাৰী মানদণ্ড (ISI Mark) মানি চলিছে নে নাই? এটা ভুল হেলমেটে কেনেকৈ বিপদ মাতিব পাৰে, জানিবলৈ এতিয়াই পঢ়ক।”
https://share.google/lDeOK2KWQNAQEzYWL
প্লাষ্টিক বটলৰ ইমানবোৰ অপকাৰিতাৰ কথা জনাৰ পিছত স্বাভাবিকতে প্ৰশ্ন আহে যে— তেন্তে আমি পানী কেনেকৈ আৰু কিহৰ পাত্ৰত খাম ? সুস্থ হৈ থাকিবলৈ তলত দিয়া পদ্ধতি আৰু পাত্ৰসমূহ ব্যৱহাৰ কৰাটো আটাইতকৈ উত্তম:
১. কেনেধৰণৰ পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব ?
ষ্টেইনলেছ ষ্টীল (Stainless Steel):
এয়া আটাইতকৈ নিৰাপদ আৰু সহজ বিকল্প। ষ্টীলৰ বটল বা গিলাচৰ পৰা কোনো ধৰণৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া নহয় আৰু ইয়াক গৰম পানীৰে সহজে পৰিষ্কাৰ কৰি বেক্টেৰিয়ামুক্ত কৰি ৰাখিব পাৰি।
কাঁচৰ পাত্ৰ (Glass):
কাঁচত কোনো ধৰণৰ বিষাক্ত পদাৰ্থ নাথাকে। ঘৰত পানী সংৰক্ষণ কৰিবলৈ কাঁচৰ জগ বা বটল ব্যৱহাৰ কৰাটো স্বাস্থ্যৰ বাবে খুবেই ভাল।
তামৰ পাত্ৰ (Copper):
আমাৰ আয়ুৰ্বেদ শাস্ত্ৰতো তামৰ পাত্ৰত পানী খোৱাৰ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। তামৰ পাত্ৰত পানী ৰাখিলে পানীখিনি প্ৰাকৃতিকভাৱে শুদ্ধ হয় আৰু ই হজম শক্তি বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। (অৱশ্যে তামৰ বটলটো দিনটোত এবাৰ ভালদৰে পৰিষ্কাৰ কৰা উচিত)।
মাটিৰ কলহ (Earthen Pot):
গ্ৰীষ্মকালত পানী ঠাণ্ডা কৰি ৰাখিবলৈ মাটিৰ কলহ আটাইতকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি। ই পানীৰ pH লেভেল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰাখে।
ইমান বছৰে প্লাষ্টিক বটলত পানী খাই আছোঁ, আমাৰটো একো হোৱা নাই!” — এই ধাৰণাটো কিমান শুদ্ধ ?
বহুতেই হয়তো ভাবিব পাৰে যে যিহেতু তেওঁলোকে দীৰ্ঘদিন ধৰি প্লাষ্টিকৰ বটল ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে আৰু বৰ্তমানলৈকে কোনো ডাঙৰ বেমাৰ হোৱা নাই, গতিকে প্লাষ্টিক সুৰক্ষিত। কিন্তু বিজ্ঞানৰ দৃষ্টিৰে এই যুক্তিটো ভুল আৰু বিপদজনক। ইয়াৰ আঁৰৰ কাৰণসমূহ তলত দিয়া হ’ল:
১. নীৰৱ বিষক্ৰিয়া (Slow Poisoning):
প্লাষ্টিকৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা BPA বা মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকে কোনো মানুহক একেদিনাই অসুস্থ কৰি নোতোলে। ই হ’ল এবিধ ‘Slow Poison’। ই লাহে লাহে, বছৰ বছৰ ধৰি আমাৰ শৰীৰত জমা হয়। যিদৰে এটা এটাকৈ ফটা টকা জমা কৰি থ’লে এদিন বহুত লোকচান হয়, ঠিক তেনেদৰে শৰীৰত এই ৰাসায়নিক পদাৰ্থবোৰ জমা হৈ এদিন হঠাতে ডাঙৰ বেমাৰৰ ৰূপ ল’ব পাৰে।
২. বেমাৰৰ পৰিৱৰ্তিত ধৰণ:
আজিৰ পৰা ২০-৩০ বছৰ আগৰ তুলনাত বৰ্তমান সময়ত কেন্সাৰ, কিডনীৰ সমস্যা, হৰম’নৰ খেলিমেলি (যেনে- থাইৰয়ড, PCOD), মেদবহুলতা আৰু মধুমেহ (Diabetes) বেমাৰৰ হাৰ বহুত বাঢ়ি গৈছে। বিজ্ঞানৰ মতে, ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান কাৰণ হ’ল আমাৰ পৰিৱৰ্তিত জীৱনশৈলী আৰু খাদ্য-পানীত মিহলি হোৱা প্লাষ্টিকৰ বিষাক্ত কণা। গতিকে, “একো হোৱা নাই” বুলি ভবাটো ভুল; হয়তো ভিতৰি ভিতৰি সমস্যাটো আৰম্ভ হৈছে যিটো আমি গম পোৱা নাই।
৩. ‘Tipping Point’ বা ধৈৰ্য্যৰ সীমা:
আমাৰ শৰীৰৰ এক অদ্ভুত শক্তি আছে যাৰ সহায়ত ই নিজকে বিষাক্ত পদাৰ্থৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু প্ৰতিদিনে প্লাষ্টিকৰ বটলৰ পৰা পানী খাই থাকিলে, শৰীৰটোৱে বিষবোৰ বাহিৰ কৰিব নোৱাৰা হৈ পৰে। এদিন এই ধৈৰ্য্যৰ সীমা (Tipping Point) পাৰ হৈ যায় আৰু তেতিয়াই ডাঙৰ বেমাৰে দেখা দিয়ে।
৪. পৰিৱেশ আৰু বটলৰ মানদণ্ড:
আগৰ দিনত প্লাষ্টিকৰ গুণগত মান অলপ বেলেগ আছিল আৰু বতৰো ইমান গৰম নাছিল। কিন্তু আজি কালি গৰম বহুত বাঢ়িছে আৰু প্লাষ্টিকৰ বটলবোৰ সস্তীয়া হোৱাৰ বাবে বেছি পৰিমাণে বিষাক্ত পদাৰ্থ পানীত মিহলি হয়। গতিকে আগৰ অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আজিৰ পৰিস্থিতিক বিচাৰ কৰাটো উচিত নহয়।
“আমিটো ইমান বছৰে খাই আছোঁ” বুলি ভবাটো কেৱল নিজৰ মনক শান্ত কৰাৰ বাহিৰে আন একো নহয়। বিজ্ঞানসন্মত তথ্যই ইয়াৰ বিপৰীত ছবিখনহে দেখুৱাইছে। গতিকে, সুস্থ হৈ থাকিবলৈ আমি এই ভুল ধাৰণাটো ত্যাগ কৰি আজিয়েই প্লাষ্টিকমুক্ত বিকল্প বাছি লোৱাটো খুবেই জৰুৰী।
আমাৰ অলপ অনুভৱ আৰু চিন্তা
”আমি হয়তো কোনো বিজ্ঞানী নহয় বা এই বিষয়ত আমাৰ বহুত বিশাল জ্ঞান নাই, কিন্তু এজন সচেতন মানুহ হিচাপে আমি এটা কথা স্পষ্টকৈ বুজি পাওঁ যে— প্ৰকৃতিৰ বিৰুদ্ধে গৈ আমি কেতিয়াও সুস্থ থাকিব নোৱাৰোঁ। আমি যিহেতু এতিয়াও নতুনকৈ বহুত কথা শিকি আছোঁ, সেয়েহে আমাৰ জ্ঞান সীমিত হ’ব পাৰে। কিন্তু আমাৰ এই ক্ষুদ্র প্রচেষ্টাই যদি এজন মানুহকো প্লাষ্টিকৰ বিষৰ পৰা বচাই সুস্থ জীৱনৰ পথ দেখুৱাব পাৰে, তেন্তে আমাৰ এই শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সাৰ্থক হ’ব। আমি হয়তো আজি ডাঙৰ ডাঙৰ বৈজ্ঞানিক শব্দবোৰ সঠিককৈ ক’ব পৰা নাই, কিন্তু আমাৰ লক্ষ্যটো একেবাৰে স্পষ্ট— আপোনাৰ আৰু আপোনাৰ পৰিয়ালৰ সুৰক্ষা। বিবেচনা কৰাটো আপোনাৰ দায়িত্ব, কাৰণ আমাৰ জানিবলৈ এতিয়াও বহুত বাকী আছে, কিন্তু সজাগ হ’বলৈ আৰু সময় নাই।”
প্লাষ্টিকৰ বটলটো আমাৰ বাবে যিমানেই সুলভ বা সুবিধাজনক নহওক কিয়, ই আমাৰ স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশৰ বাবে এক নীৰৱ ঘাতক। ওপৰত উল্লেখ কৰা বৈজ্ঞানিক তথ্যসমূহে স্পষ্ট কৰি দিছে যে প্লাষ্টিকৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা মাইক্ৰ’প্লাষ্টিক আৰু BPA-ৰ দৰে বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থই আমাৰ শৰীৰত লাহে লাহে গুৰুতৰ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী ব্যাধিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।সেয়েহে, এটি সুস্থ ভৱিষ্যতৰ বাবে আমি নিজৰ জীৱনশৈলীত কিছুমান সৰু অথচ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা উচিত। প্লাষ্টিকৰ সলনি ষ্টীল, কাঁচ বা তামৰ পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো কেৱল এক ব্যক্তিগত পছন্দ নহয়, বৰঞ্চ ই বৰ্তমান সময়ৰ এক জৰুৰী প্ৰয়োজনীয়তা। মনত ৰাখিব, পানী জীৱনৰ আধাৰ; গতিকে এই আধাৰখিনি যাতে বিষাক্ত নহয়, তাৰ বাবে আমি আজিৰ পৰাই সজাগ হোৱাটো একান্তই কাম্য।
প্লাষ্টিকৰ বিকল্প হিচাপে ষ্টেইনলেছ ষ্টীল, তাম (Copper) আৰু কাঁচৰ বটল কিয় শ্ৰেষ্ঠ, তাৰ বৈজ্ঞানিক আৰু স্বাস্থ্যসন্মত কাৰণসমূহ তলত ধুনীয়াকৈ বুজাই দিয়া হ’ল:
১. ষ্টেইনলেছ ষ্টীলৰ বটল (Stainless Steel Bottle)
ই বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু সুৰক্ষিত বিকল্প।
ৰাসায়নিক মুক্ত:
ষ্টীলৰ বটলৰ পৰা পানীত কোনো ধৰণৰ বিষাক্ত কেমিকেল (যেনে BPA) মিহলি নহয়।
সহজ পৰিষ্কাৰ:
ইয়াক গৰম পানীৰে ধুব পাৰি, যাৰ ফলত বেক্টেৰিয়া সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয়।
দীৰ্ঘস্থায়ী:
ই সহজে নাভাঙে আৰু বহুবছৰলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, যিয়ে পৰিৱেশ প্ৰদূষণ ৰোধ কৰে।
২. তামৰ বটল (Copper Bottle)
আয়ুৰ্বেদ আৰু বিজ্ঞান দুয়োৰে মতে তামৰ পাত্ৰত পানী খোৱাৰ বিশেষ গুণ আছে।
প্ৰাকৃতিক শুদ্ধিকৰণ:
তামৰ পাত্ৰত পানী ৰাখিলে ‘Oligodynamic Effect’ৰ জৰিয়তে পানীত থকা ক্ষতিকাৰক বেক্টেৰিয়াবোৰ নিজে নিজে ধ্বংস হয়।
হজম শক্তি বৃদ্ধি:
তামৰ পানীয়ে আমাৰ পাকস্থলী পৰিষ্কাৰ কৰি হজম প্ৰক্ৰিয়াটো সক্ৰিয় কৰি ৰাখে।
ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা:
ই শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰাত আৰু গাঁঠিৰ বিষ (Joint pain) কমোৱাত সহায় কৰে।
(সতৰ্কতা: ইয়াত কেৱল পানীহে খাব লাগে, টেঙা জাতীয় পানীয় বা গাখীৰ খাব নালাগে।)
Oligodynamic Effect (অলিগোডাইনামিক ইফেক্ট) হ’ল এক বিশেষ বৈজ্ঞানিক প্ৰক্ৰিয়া, যাৰ জৰিয়তে কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ধাতুৱে (যেনে— তাম, ৰূপ, পিতল আদি) পানীৰ সংস্পৰ্শত থকা ক্ষতিকাৰক বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ আৰু ফাংগাছবোৰক ধ্বংস কৰিব পাৰে।
৩. কাঁচৰ বটল (Glass Bottle)
পানীৰ বিশুদ্ধতা আৰু সোৱাদ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ কাঁচৰ পাত্ৰতকৈ উত্তম একো হ’ব নোৱাৰে।
শুদ্ধ সোৱাদ:
কাঁচৰ নিজা কোনো গোন্ধ বা সোৱাদ নাথাকে, সেয়েহে পানীৰ প্ৰাকৃতিক সোৱাদ একেই থাকে।
প্ৰদূষণমুক্ত:
কাঁচ সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰাকৃতিক পদাৰ্থৰে নিৰ্মিত, সেয়েহে ইয়াৰ পৰা কোনো ধৰণৰ মাইক্ৰ’প্লাষ্টিক শৰীৰত সোমাব নোৱাৰে।
পুনৰ ব্যৱহাৰ :
ইয়াক বাৰে বাৰে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ কোনো ক্ষতি নহয়।
Disclaimer
এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণৰূপে বৈজ্ঞানিক তথ্য আৰু গৱেষণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জনসাধাৰণৰ সজাগতাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াত উল্লেখ কৰা তথ্যসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত প্লাষ্টিকৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে পাঠকক অৱগত কৰা। যিহেতু আমি এতিয়াও জ্ঞান আহৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে গতি কৰি আছোঁ, সেয়েহে প্ৰবন্ধটোত কিবা ধৰণৰ শব্দৰ গাঁথনি বা বানানৰ ত্ৰুটি থাকিব পাৰে। তেনে কোনো ভুল-ত্ৰুটি দৃষ্টিগোচৰ হ’লে তাৰ বাবে আমি ক্ষমা প্ৰাৰ্থী।বহুতে হয়তো ভাবিব পাৰে যে আমি এই লিংকবোৰ কেৱল মাৰ্কেটিং বা ব্যৱসায়িক স্বাৰ্থত দিছোঁ। কিন্তু আমাৰ আচল উদ্দেশ্য হ’ল আপোনাক আৰু আপোনাৰ পৰিয়ালক সঠিক আৰু বৈজ্ঞানিক তথ্যৰে সচেতন কৰা। এই লিংকটোত দিয়া তথ্যসমূহ পঢ়াটো আপোনাৰ বাবে বাধ্যতামূলক নহয়, এয়া কেৱল এটা বিকল্পহে।তথাপিও, এজন সচেতন নাগৰিক হিচাপে আমাৰ বিনম্ৰ অনুৰোধ— আপুনি বিচাৰিলে লিংকটোত গৈ এবাৰ তথ্যসমূহ পৰীক্ষা কৰি চাব পাৰে। আপুনি আমাৰ পৰাই বস্তু ল’ব লাগিব বুলি কোনো কথা নাই, কিন্তু আপুনি য’ৰে পৰাই নলওক কিয়, আপোনাৰ সুৰক্ষাৰ বাবে সঠিক মানদণ্ড কেনেকৈ পৰীক্ষা কৰিব লাগে সেইটো জনাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমি বিচাৰোঁ আপোনাৰ টকা আৰু জীৱন দুয়োটাই যাতে সুৰক্ষিত থাকে। সিদ্ধান্তটো সম্পূৰ্ণ আপোনাৰ হাতত।
ধন্যবাদেৰে
MySmartStudy Team
১. ষ্টেইনলেছ ষ্টীল বটল (Stainless Steel Bottle)দীৰ্ঘস্থায়ী আৰু চাফা কৰিবলৈ আটাইতকৈ সহজ। ই কোনো ধৰণৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া নকৰে।
২. কপাৰ বা তামৰ বটল (Copper Bottle)আয়ুৰ্বেদিক গুণসম্পন্ন আৰু পানী প্ৰাকৃতিকভাৱে শুদ্ধ কৰি ৰাখিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।Prestige Tattva Copper Bottle 1000 ml
৩. কাঁচৰ বটল (Glass Bottle)ঘৰত বা অফিচত পানী সংৰক্ষণ কৰিবলৈ আটাইতকৈ নিৰাপদ, যিহেতু ইয়াত কোনো মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ ভয় নাথাকে।
লিংক https://fktr.in/i2GNlPq
আপুনি এই লিংকবোৰত গৈ এবাৰ ৰিভিউ আৰু ৰেটিংবোৰ চাই ল’ব পাৰে। আমাৰ উদ্দেশ্য আপোনাক সঠিক তথ্য দিয়াহে, আপুনি আপোনাৰ পছন্দ অনুযায়ী যিকোনো এটা বাছি ল’ব পাৰে।
অধিক জানিবৰ বাবে কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ লিংক:
মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ বিষয়ে (Columbia University Study):বটলৰ পানীত ন্যান’প্লাষ্টিকৰ উপস্থিতিৰ বিষয়ে কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা
https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2300582121
BPA আৰু স্বাস্থ্যৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ (National Institute of Environmental Health Sciences):BPA ৰাসায়নিক পদাৰ্থবিধে কেনেকৈ আমাৰ হৰম’নৰ ক্ষতি কৰে,
https://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/bisphenol-a
এণ্টিমণিৰ বিষক্ৰিয়া (ScienceDirect):PET বটলৰ পৰা পানীত এণ্টিমণি (Antimony) কেনেকৈ মিহলি হয়, তাৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ।
https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/antimony-leaching
বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ (WHO) প্ৰতিবেদন:খোৱা পানীত থকা মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ বিষয়ে WHO-ৰ এক বিশ্লেষণাত্মক প্ৰতিবেদন।
প্লাষ্টিকৰ পৰা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ খাদ্য বা পানীত কেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰে, তাৰ বিষয়ে হাৰ্ভাৰ্ড মেডিকেল স্কুলৰ পৰামৰ্শ।
https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/is-plastic-a-threat-to-your-health